آموزش جامع عیبیابی و تعمیر سیستم فرمان برقی ستونی (C-EPS)
امروزه در اکثر خودروهای مدرن، سیستمهای هیدرولیک قدیمی جای خود را به سیستمهای فرمان برقی (EPS) دادهاند. اما آیا میدانستید
امروزه در اکثر خودروهای مدرن، سیستمهای هیدرولیک قدیمی جای خود را به سیستمهای فرمان برقی (EPS) دادهاند. اما آیا میدانستید که همه فرمانهای برقی یکسان نیستند؟ یکی از پرچالشترین و در عین حال پردرآمدترین حوزهها برای تعمیرکاران، تعمیر سیستم فرمان برقی ستونی (C-EPS) است. سیستمی که به دلیل نصب در داخل اتاق خودرو و حساسیت قطعات الکترونیکی، کوچکترین خطایی در تعمیر آن میتواند خسارتهای میلیونی به بار آورد.
در این مقاله جامع، قصد داریم به عمق این سیستم نفوذ کنیم. از عیبیابی صدای آزاردهنده زیر داشبورد گرفته تا قلقهای کالیبراسیون سنسور گشتاور؛ همه آنچه برای تبدیل شدن به یک متخصص نیاز دارید را بررسی خواهیم کرد.
سیستم فرمان برقی ستونی (C-EPS) چیست و چه تفاوتی با مدلهای دیگر دارد؟
پیش از آنکه دست به آچار شوید، باید ساختار را بشناسید. در دنیای خودرو، محل قرارگیری موتور الکتریکی تعیینکننده نوع سیستم است:
- سیستم R-EPS (Rack-Assist): در فرمان برقی R-EPS موتور روی جعبه فرمان (رک و پینیون) نصب میشود.
- سیستم P-EPS (Pinion-Assist): در فرمان برقی P-EPS موتور روی پینیون قرار دارد.
- سیستم C-EPS (Column-Assist): که موضوع بحث ماست، موتور الکتریکی، یونیت کنترل (ECU) و سنسورها همگی روی ستون فرمان و زیر داشبورد تجمیع شدهاند.
سیستم C-EPS که مخفف عبارت Column Electric Power Steering است، به دلیل اشغال فضای کمتر در موتور و هزینه تولید پایینتر، در بسیاری از خودروهای داخلی (مانند دنا پلاس، تارا) و اکثر خودروهای چینی محبوب بازار استفاده شده است. اما این فشردگی قطعات، تیغ دو لبه است؛ از یک طرف تعمیرات مکانیکی آن (مثل دسترسی به موتور) راحتتر است، اما از طرف دیگر، انتقال لرزش و صدا به داخل کابین بسیار شایعتر است.
نکته فنی: بسیاری از همکاران تصور میکنند ساختار فرمان برقی جک S5 با کیا اسپورتیج کاملاً متفاوت است. اگرچه تفاوتهای برندینگ وجود دارد، اما اصول عملکرد C-EPS در هر دو مشابه است. با این حال، تسلط بر آموزش تعمیرات خودروهای چینی به دلیل تفاوت در پروتکلهای عیبیابی و کالیبراسیون، نیازمند دانش تخصصی خاص خود است.
Price range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان
با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیبیابی و تعمیر سیستمهای برق و انژکتور خودروهای چینی آماده میکند. مناسب برای فنیکارانی که بهدنبال ورود حرفهای به بازار خودروهای وارداتی هستند.
۳ نشانه اصلی خرابی موتور یا یونیت روی ستون فرمان
مشتری با شکایت به تعمیرگاه شما میآید. به عنوان یک متخصص، باید بتوانید از روی علائم ظاهری، عیب را محدود کنید. در سیستمهای C-EPS، سه نشانه زیر زنگ خطر را به صدا در میآورند:
۱. صدای تقتق و لرزش زیر داشبورد
یکی از شایعترین شکایات در خودروهایی که از C-EPS استفاده میکنند، شنیدن صدای «تقتق» هنگام عبور از دستانداز یا چرخاندن سریع فرمان است.
از آنجا که مجموعه موتور و گیربکس حلزونی دقیقاً پشت غربیلک و زیر داشبورد نصب شدهاند، هرگونه لقی در بوشهای داخلی یا خرابی در کوپلینگ پلاستیکی موتور، مستقیماً صدا را به گوش راننده میرساند.
- تشخیص اشتباه: بسیاری از جلوبندیسازان این صدا را با خرابی چهارشاخه فرمان اشتباه میگیرند و هزینهی بیهوده میتراشند.
- تشخیص درست: اگر صدا دقیقاً از زیر قاب فرمان میآید و در حالت درجا هم با تکان دادن فرمان شنیده میشود، مشکل از مکانیزم داخلی C-EPS است.
۲. سفت شدن فرمان
اگر فرمان خودرو به یک سمت نرم و به سمت دیگر سفت است، یا کلاً سیستم کمکی از مدار خارج شده و فرمان مثل سنگ سفت شده است، باید به سراغ دو متهم اصلی بروید:
- سنسور گشتاور: که زاویه و نیروی دست راننده را اشتباه محاسبه میکند.
- یونیت کنترل: که به دلیل خرابی رلهها یا قطعات الکترونیکی، برق لازم را به موتور نمیرساند.
۳. روشن شدن چراغ EPS و لرزش فرمان
گاهی اوقات چراغ هشدار EPS روشن میشود و فرمان شروع به لرزشهای ریز میکند (انگار فرمان میخواهد از دست راننده فرار کند.). این حالت معمولاً نشاندهنده اختلال در سیگنالهای سنسور زاویه فرمان یا عدم کالیبراسیون صحیح است.
جدول عیبیابی سریع سیستم C-EPS
برای اینکه در زمان عیبیابی صرفهجویی کنید، جدول زیر را بر اساس تجربیات تیم فنی کارنو مهارت آماده کردهایم:
| نشانه خرابی | علت احتمالی | راه حل پیشنهادی |
| صدای تقتق زیر فرمان | خرد شدن کوپلینگ پلاستیکی موتور | تعویض کوپلینگ (نیاز به باز کردن موتور) |
| سفت شدن فرمان به یک سمت | بهم ریختن کالیبراسیون سنسور گشتاور | کالیبراسیون با دیاگ تخصصی |
| قطع و وصل شدن فرمان برقی | داغ کردن یونیت یا شلی اتصالات | بررسی سوکتها و مدار تغذیه یونیت |
| لرزش فرمان در حالت درجا | خرابی پتانسیومتر سنسور گشتاور | تعمیر یا تعویض سنسور (بسیار حساس) |
سنسور گشتاور چیست؟
سنسور گشتاور وظیفه دارد میزان نیرویی که راننده به فرمان وارد میکند را بسنجد و به یونیت گزارش دهد تا موتور الکتریکی به همان نسبت کمک کند.
⚠️ هشدار جدی: سنسور گشتاور در سیستمهای C-EPS به شدت حساس است. بسیاری از تعمیرکاران اقدام به باز کردن پوسته فرمان میکنند تا آن را تمیز کنند، اما به دلیل عدم آگاهی از نحوه قرارگیری، باعث قطع شدن فلتهای سنسور یا بهم ریختن نقطه صفر آن میشوند.
نتیجه چیست؟ یک سنسور سالم تبدیل به زباله میشود و مالک خودرو مجبور است کل مجموعه ستون فرمان را با قیمتی گزاف (چند ده میلیون تومان) تعویض کند.
در دوره جامع ما، روشی را آموزش میدهیم که بدون ریسک آسیب به فلت، سنسور را تست و تعمیر کنید. این همان «فوت کوزهگری» است که شما را از یک تعویضکار به یک تعمیرکار حرفهای تبدیل میکند.
چرا کالیبراسیون بعد از تعمیر حیاتی است؟
تصور کنید سنسور را تعمیر کردید و قطعات را بستید. آیا کار تمام است؟ خیر.
سیستمهای فرمان برقی هوشمند هستند. یونیت باید بداند “وسط” دقیقاً کجاست. اگر بعد از تعمیرات مکانیکی یا الکترونیکی، عملیات کالیبراسیون زاویه فرمان (Steering Angle Calibration) و کالیبراسیون گشتاور انجام نشود، یونیت فرمان گیج میشود.
این پروسه در دیاگهای مختلف متفاوت است. برای مثال، کالیبره کردن فرمان جک S5 با دنا پلاس تفاوتهای نرمافزاری دارد. دانستن این ریزهکاریها مرز بین یک فرمان نرم و فرمانی است که در سرعت بالا گیج میزند.
آیا میدانستید؟
تعمیر یونیتهای C-EPS که دچار آبخوردگی یا نوسان برق شدهاند، یکی از پردرآمدترین شاخههای برق خودرو است. برخلاف تصور، برد این یونیتها قابل تعمیر است و نیازی به تعویض کامل نیست. ما در آموزش تعمیرات کیا و هیوندای به صورت ویژه به تحلیل مدارهای الکترونیکی این یونیتها در خودروهای کرهای پرداختهایم که شباهت زیادی به سیستمهای جدید دارند.
Price range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان
یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنیکاران خودرو.مناسب برای فنیکارانی که بهدنبال افزایش درآمد خود هستند.
تعمیر سیستم بهتر است یا تعویض آن؟
در بازار امروز، مشتریان به دنبال کاهش هزینه هستند. وقتی نمایندگی به مشتری میگوید “باید کل ستون فرمان عوض شود” و هزینهای سنگین را اعلام میکند، این فرصت طلایی شماست.
اگر شما دانش فنی لازم برای:
- تعویض کوپلینگ موتور بدون آسیب به سنسور
- تعمیر برد یونیت EPS
- و کالیبراسیون دقیق
را داشته باشید، میتوانید با هزینهای بسیار کمتر (مثلاً یکپنجم قیمت تعویض)، مشکل مشتری را حل کنید و دستمزدی عالی دریافت کنید. این یعنی برد.
نقش دانش برق خودرو در تعمیرات فرمان
فراموش نکنید که سیستم فرمان برقی، یک سیستم الکترومکانیکی است. بدون تسلط بر اصول پایه برق، مولتیمتر و نقشه خوانی، ورود به این حوزه خطرناک است. پیشنهاد میکنیم اگر در ابتدای راه هستید، حتماً با مباحث پایهای آموزش برق خودرو شروع کنید تا درک عمیقی از نحوه عملکرد سنسورها و موتورهای DC و براشلس پیدا کنید.
نتیجهگیری
تعمیر سیستم فرمان برقی ستونی (C-EPS) ترکیبی از مکانیک ظریف و الکترونیک دقیق است. وجود این سیستم در اکثر خودروهای پرتیراژ بازار ایران، بازاری بکر و پرتقاضا را ایجاد کرده است. اما ورود به این بازار بدون آموزش اصولی، ریسک بالایی دارد. اشتباه در کالیبراسیون یا آسیب به سنسور گشتاور، اعتبارتان را خدشهدار میکند.
در کارنو مهارت، ما تمامی این تجربیات را در قالب دورههای عملی گردآوری کردهایم تا شما با اطمینان خاطر دست به آچار شوید.
آیا میخواهید نحوه باز کردن صحیح موتور C-EPS بدون آسیب به سنسور را ببینید؟ همین حالا به پیج اینستاگرام کارنو مهارت سر بزنید و ویدیوهای آموزشی ما را مشاهده کنید. همچنین برای مشاوره رایگان جهت شرکت در دورههای تخصصی، با کارشناسان ما تماس بگیرید.
سوالات متداول
۱. چرا بعد از تعمیر جلوبندی، فرمان برقی سفت شده است؟
این مشکل معمولاً به دلیل تغییر زوایای چرخ و عدم کالیبراسیون مجدد سنسور زاویه فرمان رخ میدهد. پس از هرگونه تعمیر در جلوبندی که روی زوایای چرخ اثر بگذارد، باید با دستگاه دیاگ کالیبراسیون انجام شود.
۲. آیا صدای تقتق فرمان برقی همیشه نیاز به تعویض ستون فرمان دارد؟
خیر. در ۹۰ درصد موارد، این صدا مربوط به خرابی کوپلینگ پلاستیکی داخل موتور برقی است که با هزینهای اندک قابل تعویض است و نیازی به تعویض کل ستون نیست.
۳. تفاوت اصلی تعمیر فرمان برقی خودروهای چینی با ایرانی چیست؟
اصول کارکرد یکی است، اما در خودروهای چینی دسترسی به قطعات یدکی داخلی (مثل سنسور گشتاور) سختتر است و پروسه کالیبراسیون نرمافزاری آنها (Coding) حساسیت بیشتری نسبت به خودروهای داخلی دارد.
۴. آیا یونیت فرمان برقی (EPS Module) قابل تعمیر است؟
بله، بسیاری از ایرادات یونیت مانند خرابی رلههای قدرت یا مدار تغذیه قابل تعمیر هستند. با یادگیری الکترونیک یونیتها، میتوانید از تعویض قطعه جلوگیری کنید.
مهندس سپهر علیمحمدی با بیش از 19 سال تجربه علمی و عملی در بازار کار خودرو، از مدرسین و متخصصان باسابقه حوزه برق، انژکتور و سیستمهای هوشمند خودرو است. ایشان دارای مدرک مهندسی تکنولوژی مکانیک خودرو، مدارک بینالمللی از شرکت کارمن کره جنوبی و مؤلف کتاب زبان فنی مرجع تخصصی خودرو در ایران بوده و با بیش از 14 سال سابقه تدریس و برگزاری دهها سمینار تخصصی، دانش و تجربه خود را بهصورت کاملا کاربردی در اختیار فعالان این حوزه قرار میدهد.
