سنسور سرعت چرخ (WSS) چیست؟

تصور کنید در یک روز بارانی در حال رانندگی هستید و ناگهان مجبور می‌شوید پدال ترمز را با تمام قدرت فشار دهید. چه چیزی باعث می‌شود چرخ‌های خودروی شما قفل نشوند و فرمان‌پذیری خودرو حفظ شود؟ قهرمان خاموش این سناریو، سنسور سرعت چرخ یا همان سنسور ABS است. در دنیای پیچیده‌ی خودروهای امروزی، به‌ویژه در خودروهای پیشرفته‌ی چینی، کیا و هیوندای، سنسورهای سرعت نقشی فراتر از یک ترمزگیری ساده دارند. آن‌ها چشم‌های بینای سیستم‌های ایمنی خودروی شما هستند.

اگر چراغ ABS خودرویتان روشن شده، هنگام ترمزگیری لرزش عجیبی زیر پدال حس می‌کنید یا سیستم کنترل پایداری (ESP) دچار اختلال شده است، این مقاله دقیقاً برای شما نوشته شده است. در این مقاله، تمامی نکات فنی، از نحوه عملکرد تا عیب‌یابی تخصصی این قطعه را با زبانی ساده اما حرفه‌ای برای شما تشریح خواهیم کرد. با ما همراه باشید تا از پرداخت هزینه‌های گزاف تعویض بی‌مورد قطعات جلوگیری کنید.

سنسور سرعت چرخ چه وظیفه‌ای دارد؟

سنسور سرعت چرخ (Wheel Speed Sensor) که در اصطلاح تعمیرگاهی اغلب به آن سنسور ABS نیز گفته می‌شود، یک قطعه‌ی الکترونیکی کوچک اما بسیار حیاتی است که وظیفه‌ی اندازه‌گیری سرعت دورانی هر چرخ را بر عهده دارد. این سنسور اطلاعات دقیق سرعت هر چرخ را به صورت سیگنال‌های الکتریکی به واحد کنترل الکترونیکی (ECU) یا ماژول کنترل ترمز (ABS Module) ارسال می‌کند.

شاید بپرسید چرا دانستن سرعت هر چرخ به صورت مجزا اهمیت دارد؟ پاسخ در سیستم‌های ایمنی مدرن نهفته است:

1. سیستم ترمز ضد قفل (ABS): اگر هنگام ترمزگیری سرعت یک چرخ به صفر برسد (قفل شود) در حالی که خودرو هنوز در حرکت است، سیستم ABS با قطع و وصل کردن فشار ترمز، مانع از قفل شدن چرخ و سُر خوردن خودرو می‌شود.
2. سیستم کنترل کشش (TCS): اگر هنگام شتاب‌گیری، یک چرخ سریع‌تر از بقیه بچرخد (بکسواد کند)، سیستم کنترل کشش گشتاور موتور را کاهش داده یا ترمز آن چرخ را فعال می‌کند.
3. سیستم کنترل پایداری (ESP/ESC): سیستم ESP با مقایسه سرعت چرخ‌ها و زاویه فرمان، از انحراف خودرو در پیچ‌ها جلوگیری می‌کند.

نکته مهم: در بسیاری از خودروهای جدید (مانند مدل‌های کیا و هیوندای)، سنسور سرعت چرخ اطلاعات لازم برای سیستم پایش فشار باد تایر (TPMS غیرمستقیم) را نیز فراهم می‌کند. بنابراین خرابی این سنسور می‌تواند چندین سیستم را هم‌زمان از کار بیندازد.

محل قرارگیری سنسور سرعت چرخ کجاست؟

برای عیب‌یابی یا تعویض، ابتدا باید جایگاه این قطعه را بشناسید. محل قرارگیری سنسور سرعت چرخ بسته به نوع خودرو و سیستم تعلیق متفاوت است، اما معمولاً در یکی از نقاط زیر نصب می‌شود:

• روی سگ‌دست: نزدیک به دیسک ترمز.
• پشت توپی چرخ: در بسیاری از خودروهای جدید، سنسور بخشی از مجموعه بلبرینگ و توپی چرخ است.
• روی دیفرانسیل: در برخی خودروهای قدیمی‌تر دیفرانسیل عقب.

این سنسورها همیشه در مقابل یک چرخ‌دنده‌ی دندانه‌دار یا یک نوار مغناطیسی قرار می‌گیرند که با چرخش چرخ، در سنسور سیگنال ایجاد می‌کنند.

انواع سنسور سرعت چرخ؛ پسیو یا اکتیو؟

شناخت نوع سنسور برای یک برق‌کار خودرو یا تکنسین بسیار حیاتی است، زیرا روش تست آن‌ها کاملاً متفاوت است. به طور کلی دو نوع سنسور سرعت وجود دارد:

۱. سنسورهای غیرفعال (Passive) یا القایی

این سنسورها قدیمی‌تر هستند و نیازی به منبع تغذیه خارجی ندارند.

• ساختار: یک آهنربای دائمی که دور آن سیم‌پیچی شده است.
• عملکرد: با عبور دندانه‌های چرخ‌دنده از جلوی سنسور، یک ولتاژ متناوب تولید می‌شود. فرکانس و دامنه این ولتاژ با سرعت چرخ افزایش می‌یابد.
• نکته فنی: این سنسورها در سرعت‌های بسیار پایین (کمتر از ۳ کیلومتر بر ساعت) دقت کمی دارند و سیگنال ضعیفی تولید می‌کنند.

۲. سنسورهای فعال (Active) یا اثر هال (Hall Effect)

در خودروهای مدرن چینی، کیا و هیوندای بیشتر از این نوع استفاده می‌شود.

• ساختار: دارای مدارهای الکترونیکی داخلی هستند و نیاز به برق تغذیه (معمولاً ۱۲ یا ۵ ولت) دارند.
• عملکرد: این سنسورها یک سیگنال دیجیتال مربعی تولید می‌کنند.
• مزیت: دقت بسیار بالا حتی در سرعت‌های نزدیک به صفر. این ویژگی برای سیستم‌های پارک خودکار و شروع حرکت در سربالایی (سیستم HAC) حیاتی است.

هشدار فنی: هرگز سعی نکنید سنسورهای اکتیو را با روش تست اهمی (تست مقاومت) بررسی کنید، زیرا ممکن است به مدار داخلی سنسور آسیب برسانید. روش صحیح تست را در ادامه توضیح خواهیم داد.

۵ علامت اصلی خرابی سنسور سرعت چرخ

خرابی این قطعه معمولاً بی‌سروصدا اتفاق نمی‌افتد. خودرو با زبان خودش به شما هشدار می‌دهد. اگر با یکی از علائم زیر روبرو شدید، احتمالاً سنسور سرعت چرخ شما نیاز به بررسی دارد:

۱. روشن شدن چراغ‌های هشدار (ABS, ESP, Traction)

شایع‌ترین علامت، روشن شدن چراغ زرد رنگ ABS در پشت آمپر است. اگر سنسور کاملاً قطع شود، چراغ‌های سیستم کنترل پایداری و کنترل کشش نیز روشن خواهند شد. رانندگان معمولاً این وضعیت را به «درخت کریسمس شدن پشت آمپر» تشبیه می‌کنند.

۲. فعال شدن بی‌مورد ترمز ABS

آیا تا به حال پیش آمده که در یک جاده خشک و با سرعت کم ترمز بگیرید، اما احساس کنید پدال ترمز زیر پایتان می‌لرزد و صدای «قرچ قرچ» می‌دهد؟ این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که سنسور سرعت اطلاعات غلط به کامپیوتر می‌فرستد و خودرو فکر می‌کند چرخ در حال لیز خوردن است.

۳. سفت شدن فرمان

در برخی خودروهای مدرن که دارای فرمان برقی هستند، میزان سفتی فرمان بر اساس سرعت خودرو تنظیم می‌شود. اگر سنسور سرعت خراب باشد، فرمان ممکن است به حالت ایمن رفته و سفت‌تر یا نرم‌تر از حد معمول عمل کند.

۴. کار نکردن یا نوسان عقربه کیلومترشمار

در بسیاری از خودروها، سرعت نمایش داده شده در پشت آمپر، میانگینی از سرعت سنسورهای چرخ جلو است (در صورتی که سنسور جداگانه‌ای روی گیربکس نباشد). خرابی سنسور می‌تواند باعث شلاق زدن عقربه یا خوابیدن کامل آن شود.

۵. اختلال در تعویض دنده (در گیربکس‌های اتوماتیک)

گیربکس اتوماتیک برای تعیین زمان دقیق تعویض دنده به اطلاعات سرعت خودرو نیاز دارد. اطلاعات غلط از سنسور چرخ می‌تواند باعث ضربه زدن هنگام تعویض دنده یا دیر عوض شدن دنده‌ها شود.

دلایل خرابی سنسور ABS چیست؟

چرا این قطعه خراب می‌شود؟ دانستن علت، نیمی از راه حل است.

• آلودگی و کثیفی: تجمع براده‌های لنت ترمز، گل‌ولای و گردوغبار روی نوک سنسور یا دندانه‌های چرخ‌دنده.
• قطعی سیم‌کشی: به دلیل محل قرارگیری در کنار چرخ، سیم‌های این سنسور دائماً در معرض نوسان و کشش سیستم تعلیق هستند که می‌تواند منجر به قطعی داخلی سیم شود.
• خرابی بلبرینگ چرخ: لقی بیش از حد بلبرینگ باعث می‌شود فاصله سنسور تا چرخ‌دنده تغییر کند و سیگنال خطا ارسال شود.
• حرارت بیش از حد: نزدیکی به دیسک ترمز می‌تواند در ترمزگیری‌های شدید باعث آسیب حرارتی به سنسور شود.

راهنمای گام‌به‌گام تست و عیب‌یابی سنسور سرعت چرخ

اگر به کارهای فنی علاقه دارید یا می‌خواهید مطمئن شوید مکانیک کارش را درست انجام می‌دهد، مراحل زیر را دنبال کنید. اما به یاد داشته باشید که سیستم برق خودرو حساس است. برای تسلط کامل بر این مباحث، شرکت در دوره‌های آموزش برق خودرو آکادمی کارنو مهارت بهترین سرمایه‌گذاری برای آینده شغلی شماست.

گام اول: بررسی ظاهری

چرخ را باز کنید و مسیر سیم سنسور را دنبال کنید. به دنبال پارگی، ساییدگی روکش سیم یا شکستگی سوکت باشید. همچنین نوک سنسور را از نظر وجود براده‌های فلزی بررسی و تمیز کنید.

گام دوم: استفاده از دستگاه دیاگ

دقیق‌ترین روش، اتصال دستگاه دیاگ و خواندن کدهای خطا است. کدهایی مانند C0035 (خطای سنسور چرخ جلو چپ) مستقیماً شما را به چرخ معیوب راهنمایی می‌کنند. همچنین در قسمت “پارامترها” می‌توانید سرعت هر چهار چرخ را هنگام حرکت بررسی کنید؛ همه باید عدد یکسانی را نشان دهند.

گام سوم: تست با مولتی‌متر (مخصوص سنسورهای پسیو)

1. مولتی‌متر را روی حالت اهم‌متر قرار دهید.
2. سوکت سنسور را جدا کنید.
3. پراب‌های مولتی‌متر را به دو پین سنسور متصل کنید.
4. مقاومت باید معمولاً بین ۸۰۰ تا ۲۵۰۰ اهم باشد (عدد دقیق را در دفترچه راهنمای خودرو چک کنید). اگر مقاومت بی‌نهایت یا صفر بود، سنسور سوخته است.

گام چهارم: تست ولتاژ (مخصوص سنسورهای اکتیو)

برای سنسورهای اکتیو، باید بررسی کنید که آیا برق تغذیه (مثلاً ۱۲ ولت) به سوکت سنسور می‌رسد یا خیر. سپس با استفاده از اسیلوسکوپ یا فانکشن ژنراتور دیاگ، شکل موج خروجی را بررسی کنید که باید کاملاً مربعی و منظم باشد.

آموزش تمیز کردن سنسور سرعت چرخ

گاهی اوقات نیازی به تعویض نیست و یک نظافت ساده مشکل را حل می‌کند:

1. خودرو را جک بزنید و چرخ را باز کنید.
2. اگر سنسور پیچ دارد، پیچ نگهدارنده را باز کرده و سنسور را به آرامی خارج کنید (مراقب باشید نشکند، گاهی اوقات جام می‌کند).
3. با یک پارچه تمیز و اسپری کنتاکت‌شور خشک، نوک سنسور و چرخ‌دنده مقابل آن را تمیز کنید.
4. هرگز از برس سیمی خشن روی قسمت‌های پلاستیکی یا مغناطیسی سنسور استفاده نکنید.
5. سنسور را در جای خود قرار داده و محکم کنید.

تفاوت سنسور سرعت چرخ با سنسور کیلومتر

بسیاری از هنرجویان و مالکان خودرو سنسور WSS و سنسور VSS را باهم اشتباه می‌گیرند.

• سنسور سرعت خودرو (VSS): سنسور VSS معمولاً روی پوسته گیربکس نصب می‌شود و سرعت خروجی گیربکس را اندازه می‌گیرد.
• سنسور سرعت چرخ (WSS): سنسور WSS روی هر چرخ به صورت جداگانه نصب می‌شود و برای سیستم ترمز ABS است.

در خودروهای جدیدتر (مالتی‌پلکس)، سنسور روی گیربکس حذف شده و ECU سرعت خودرو را با میانگین‌گیری از سرعت ۴ چرخ (از طریق سنسورهای ABS) محاسبه کرده و به پشت آمپر می‌فرستد.

نتیجه‌گیری

سنسور سرعت چرخ، نگهبان خاموش امنیت شما در جاده‌هاست. نادیده گرفتن علائم خرابی آن، نه تنها سیستم ترمز ABS را از کار می‌اندازد، بلکه عملکرد گیربکس و فرمان خودرو را نیز مختل می‌کند. همان‌طور که در این مقاله بررسی کردیم، تشخیص درست بین کثیفی سنسور، قطعی سیم یا خرابی خودِ قطعه، مرز بین یک تعمیر ارزان و یک تعویض پرهزینه است.

اگر به مباحث فنی خودرو علاقه‌مندید یا می‌خواهید به عنوان یک متخصص برق و انژکتور وارد بازار کار پردرآمد خودروهای داخلی، چینی و کره‌ای شوید، جای شما در دوره‌های تخصصی «کارنو مهارت» خالی است. ما در دوره‌های عملی، قلق‌های ریز عیب‌یابی که در هیچ کتابی نوشته نشده را به شما آموزش می‌دهیم.

همین حالا برای مشاوره رایگان یا ثبت‌نام در دوره‌ها با ما تماس بگیرید یا سری به پیج اینستاگرام کارنو مهارت بزنید تا از جدیدترین ترفندهای آموزشی باخبر شوید.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای

20.000.000 تومان – 50.000.000 تومانPrice range: 20.000.000 تومان through 50.000.000 تومان

یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنی‌کاران خودرو.مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال افزایش درآمد خود هستند.

سوالات متداول

۱. آیا می‌توان با سنسور ABS خراب رانندگی کرد؟

بله، سیستم ترمز معمولی خودرو کار می‌کند، اما سیستم‌های ایمنی مانند ABS و ضد لغزش غیرفعال می‌شوند. این کار به‌ویژه در جاده‌های لغزنده یا بارانی بسیار خطرناک است و توصیه نمی‌شود.

۲. هزینه تعویض سنسور سرعت چرخ چقدر است؟

هزینه بسته به مدل خودرو (ایرانی، چینی یا کره‌ای) و نوع سنسور (اصلی یا متفرقه) متفاوت است. همچنین برخی سنسورها داخل توپی چرخ پرچ شده‌اند که باید کل توپی تعویض شود و هزینه را افزایش می‌دهد.

۳. آیا بعد از تعویض سنسور، چراغ ABS خودبه‌خود خاموش می‌شود؟

در بسیاری از خودروها بله، پس از چند متر رانندگی سیستم خود را چک کرده و چراغ را خاموش می‌کند. اما در برخی مدل‌ها لازم است با دستگاه دیاگ خطای حافظه پاک شود.

۴. چگونه بفهمیم سنسور سرعت کدام چرخ خراب است؟

بدون دستگاه دیاگ تشخیص دقیق دشوار است. اما معمولاً با دیاگ زدن، کد خطا دقیقاً مشخص می‌کند که مشکل از سنسور جلو چپ، راست یا عقب است.

۵. آیا خرابی سنسور سرعت باعث روشن شدن چراغ چک موتور می‌شود؟

معمولاً خیر، خرابی این سنسور چراغ ABS و ترمز را روشن می‌کند. اما در برخی خودروهای اتوماتیک به دلیل تاثیر روی گیربکس، ممکن است چراغ چک نیز روشن شود.