سنسور ABS چیست؟

تا به حال در یک روز بارانی مجبور به ترمز ناگهانی شده‌اید؟ آن احساس لرزش خفیف زیر پدال ترمز و صدای «تق‌تق» سریع، دقیقاً همان جایی است که سیستم ترمز ضد قفل یا ABS وارد عمل می‌شود تا شما را از یک حادثه نجات دهد. اما قهرمان گمنام این سیستم حیاتی چیست؟ قطعه‌ای کوچک اما فوق‌العاده مهم به نام سنسور ABS یا سنسور سرعت چرخ.

در این مقاله جامع قرار است به دنیای این سنسور مهم سفر کنیم. از وظیفه و نحوه عملکرد آن گرفته تا شناسایی علائم خرابی، دلایل به وجود آمدن مشکل و حتی آموزش گام‌به‌گام تست و عیب‌یابی آن. چه یک تعمیرکار حرفه‌ای باشید و چه یک راننده کنجکاو، این مطلب تمام اطلاعاتی که درباره سنسور ABS نیاز دارید را در اختیارتان قرار می‌دهد. با ما همراه باشید.

سنسور ABS چیست و دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟

سنسور ABS (Anti-lock Braking System Sensor) که به آن سنسور سرعت چرخ (Wheel Speed Sensor) نیز می‌گویند، یک قطعه الکترونیکی است که وظیفۀ بسیار ساده اما حیاتی دارد: اندازه‌گیری سرعت چرخش هر یک از چرخ‌های خودرو به صورت لحظه‌ای.

این سنسور اطلاعات سرعت هر چرخ را به طور مداوم به واحد کنترل الکترونیکی ترمز (ایسیو یا یونیت ABS) ارسال می‌کند. یونیت ABS با مقایسه سرعت چهار چرخ، وضعیت آن‌ها را تحلیل می‌کند.

وظیفه اصلی: هنگامی که شما به شدت ترمز می‌کنید، اگر سرعت یک یا چند چرخ به طور ناگهانی به صفر نزدیک شود (یعنی در آستانه قفل شدن قرار بگیرد)، یونیت ABS بلافاصله متوجه این اختلاف سرعت می‌شود. در کسری از ثانیه، این یونیت فشار روغن ترمز را بر روی آن چرخ خاص، ده‌ها بار در ثانیه کم و زیاد می‌کند. این کار از قفل شدن کامل چرخ جلوگیری کرده و به راننده اجازه می‌دهد تا در حین ترمزگیری شدید، همچنان کنترل فرمان خودرو را در دست داشته باشد.

نکته مهم: بدون اطلاعات دقیق و لحظه‌ای از سنسور ABS، کل سیستم ترمز ضد قفل از کار می‌افتد و ترمزهای خودرو مانند یک خودروی قدیمی بدون ABS عمل خواهند کرد.

نحوه عملکرد سنسور ABS چگونه است؟

سنسورهای ABS به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند که هرکدام با مکانیزم متفاوتی سرعت چرخ را می‌سنجند:

۱. سنسورهای پسیو یا القایی

این نسل قدیمی‌تر سنسورها از یک آهنربای دائمی، یک سیم‌پیچ و یک هسته فلزی تشکیل شده‌اند. در مقابل این سنسور، یک چرخ‌دنده دندانه‌دار به نام رینگ ABS یا Reluctor Ring قرار دارد که همراه با چرخ می‌چرخد.

• عملکرد: با عبور هر دندانه از مقابل سنسور، میدان مغناطیسی تغییر کرده و یک ولتاژ متناوب (AC) در سیم‌پیچ القا می‌شود. هرچه سرعت چرخش چرخ بیشتر باشد، فرکانس (تعداد پالس‌ها در ثانیه) این سیگنال ولتاژ نیز بیشتر می‌شود. یونیت ABS با تحلیل این فرکانس، سرعت دقیق چرخ را محاسبه می‌کند.
• ویژگی‌ها: این سنسورها به منبع تغذیه خارجی نیاز ندارند، اما در سرعت‌های بسیار پایین (کمتر از ۵ کیلومتر بر ساعت) دقت کافی را ندارند.

۲. سنسورهای اکتیو یا اثر هال

این سنسورها نسل جدیدتر و پیشرفته‌تری هستند که امروزه در اکثر خودروها استفاده می‌شوند. برخلاف نوع پسیو، این سنسورها برای کار کردن به یک ولتاژ تغذیه از سمت یونیت ABS نیاز دارند.

• عملکرد: سنسورهای اکتیو از اثر هال (Hall Effect) یا اثر مقاومت مغناطیسی (Magneto-resistive) برای تشخیص تغییرات میدان مغناطیسی استفاده می‌کنند. رینگ مقابل آن‌ها معمولاً یک حلقه آهنربایی با قطب‌های شمال و جنوب متناوب است. با چرخش چرخ، این تغییرات قطب‌ها توسط سنسور تشخیص داده شده و به یک سیگنال دیجیتال (موج مربعی) تبدیل می‌شود.
• ویژگی‌ها: این سنسورها بسیار دقیق‌تر هستند، حتی در سرعت‌های نزدیک به صفر کار می‌کنند و می‌توانند جهت چرخش چرخ را نیز تشخیص دهند. این ویژگی آن‌ها را برای سیستم‌های پیشرفته‌تری مانند کنترل پایداری (ESP) و کنترل کشش (TCS) نیز مناسب می‌سازد.

۷ علامت خرابی سنسور ABS که باید جدی بگیرید!

خرابی سنسور ABS معمولاً با علائم واضحی همراه است که نادیده گرفتن آن‌ها می‌تواند ایمنی شما را به خطر بیندازد. شایع‌ترین علائم خرابی سنسور ABS عبارت‌اند از:

1. روشن شدن چراغ هشدار ABS: این اولین و واضح‌ترین نشانه وجود مشکل در سیستم ترمز ضد قفل است. این چراغ معمولاً به رنگ زرد یا نارنجی با عبارت “ABS” روی صفحه کیلومتر ظاهر می‌شود.
2. قفل شدن چرخ‌ها هنگام ترمز شدید: اگر سنسور خراب باشد، یونیت ABS اطلاعاتی از سرعت چرخ دریافت نمی‌کند و در ترمزهای ناگهانی، سیستم ضد قفل عمل نکرده و چرخ‌ها قفل می‌شوند.
3. فعال شدن بی‌دلیل سیستم ABS: گاهی اوقات یک سنسور معیوب، سیگنال‌های اشتباهی به یونیت ارسال می‌کند. این امر باعث می‌شود سیستم ABS در سرعت‌های پایین یا هنگام ترمزگیری عادی و غیرضروری فعال شود و احساس لرزش زیر پدال ترمز داشته باشید.
4. از کار افتادن سیستم ESP و TCS: این سیستم‌های ایمنی پیشرفته برای عملکرد صحیح خود به اطلاعات دقیق از سنسورهای سرعت چرخ نیاز دارند. خرابی سنسور ABS معمولاً باعث غیرفعال شدن آن‌ها و روشن شدن چراغ هشدار مربوطه می‌شود.
5. عملکرد نادرست کیلومترشمار: در برخی از خودروها، اطلاعات سرعت خودرو از یکی از سنسورهای ABS گرفته می‌شود. در این مدل‌ها، خرابی سنسور می‌تواند باعث از کار افتادن یا نمایش سرعت اشتباه در کیلومترشمار شود.
6. سفت یا نرم شدن غیرعادی پدال ترمز: اگرچه این علامت کمتر شایع است، اما سیگنال‌های نادرست از سنسور می‌تواند گاهی اوقات بر عملکرد بوستر ترمز و حس پدال تأثیر بگذارد.
7. افزایش مسافت توقف: اصلی‌ترین مزیت ABS، کاهش مسافت ترمزگیری در شرایط لغزنده است. با از کار افتادن آن، مسافت مورد نیاز برای توقف کامل خودرو، به‌خصوص در جاده‌های خیس یا یخ‌زده، افزایش می‌یابد.
8. ارتباط با سایر سنسورها: جالب است بدانید در برخی خودروهای جدید، خرابی این سنسور می‌تواند روی عملکرد سنسور TPMS نیز تاثیر بگذارد؛ زیرا در مدل‌های غیرمستقیم، TPMS از طریق اختلاف سرعت چرخش چرخ‌ها (که توسط سنسور ABS گزارش می‌شود) متوجه کم‌بادی تایر می‌گردد.

دلایل اصلی خرابی سنسور ABS

دلایل مختلفی می‌توانند منجر به خرابی این قطعه حساس شوند. شناخت این دلایل به پیشگیری و عیب‌یابی سریع‌تر کمک می‌کند:

• آلودگی و کثیفی: شایع‌ترین دلیل خرابی سنسور ABS، تجمع براده‌های فلزی، گرد و غبار لنت، گل‌ولای و گریس روی نوک سنسور یا رینگ دندانه‌دار آن است. این آلودگی‌ها مانع از ارسال سیگنال صحیح می‌شوند.
• آسیب فیزیکی: محل قرارگیری سنسورها در نزدیکی چرخ، آن‌ها را در معرض ضربه سنگ، دست‌اندازهای شدید و آسیب‌های ناشی از تعمیرات نادرست سیستم تعلیق یا ترمز قرار می‌دهد.
• خرابی سیم‌کشی: سیم‌های متصل به سنسور به دلیل حرکت مداوم سیستم تعلیق و قرار گرفتن در معرض آب و حرارت، ممکن است دچار قطعی، پوسیدگی یا اتصالی شوند.
• خرابی رینگ ABS: شکستگی، ترک خوردن یا کثیفی شدید دندانه‌های رینگ ABS نیز می‌تواند عملکرد سنسور را مختل کند.
• مشکلات داخلی سنسور: مانند هر قطعه الکترونیکی دیگری، سنسور ABS نیز به مرور زمان ممکن است به دلیل فرسودگی داخلی یا نفوذ رطوبت از کار بیفتد.

آموزش گام به گام تست و عیب‌یابی سنسور ABS

اگر با علائم خرابی سنسور ABS مواجه شدید، قبل از هر چیز باید آن را تست کنید. در ادامه، روش‌های عیب‌یابی این قطعه را از ساده به پیشرفته بررسی می‌کنیم.

مرحله اول: بررسی چشمی

اولین و ساده‌ترین قدم، باز کردن چرخ مشکوک و بازرسی چشمی سنسور و اجزای مرتبط با آن است:

1. وضعیت سنسور: بررسی کنید که نوک سنسور تمیز باشد و اثری از شکستگی، ترک یا آسیب فیزیکی روی آن نباشد.
2. سیم‌کشی: تمام طول سیم از سنسور تا اولین سوکت را به دقت بررسی کنید. به دنبال هرگونه زدگی، پارگی، لهیدگی یا سوختگی باشید.
3. سوکت اتصال: سوکت را جدا کرده و پین‌های آن را از نظر سولفاته زدن، زنگ‌زدگی یا شل بودن بررسی کنید.
4. رینگ ABS: رینگ دندانه‌دار را بچرخانید و تمام دندانه‌های آن را چک کنید. مطمئن شوید که هیچ دندانه‌ای شکسته، کج یا کثیف نباشد.

مرحله دوم: استفاده از دستگاه دیاگ

بهترین و دقیق‌ترین روش برای عیب‌یابی، استفاده از دستگاه دیاگ است.

1. دستگاه دیاگ را به خودرو متصل کرده و وارد منوی سیستم ترمز (ABS/ESP) شوید.
2. کدهای خطا را بخوانید. دستگاه دیاگ معمولاً به طور دقیق مشخص می‌کند که کدام سنسور (مثلاً سنسور چرخ جلو راست) دچار مشکل شده است.
3. وارد بخش پارامترها (Live Data) شوید. در این قسمت می‌توانید سرعت هر چهار چرخ را به صورت زنده مشاهده کنید. خودرو را به آرامی حرکت دهید و ببینید آیا سرعت گزارش‌شده توسط هر چهار سنسور یکسان و منطقی است یا خیر. اگر یکی از سنسورها سرعت صفر یا عددی پرت را نشان دهد، مشکل از همان سنسور است.

مرحله سوم: تست با مولتی‌متر

اگر به دیاگ دسترسی ندارید، می‌توانید با یک مولتی‌متر مقاومت سنسورهای پسیو را اندازه‌گیری کنید.

1. سوکت سنسور را جدا کنید.
2. مولتی‌متر را روی حالت اُهم (Ω) قرار دهید.
3. پراپ‌های مولتی‌متر را به دو پایه سنسور وصل کنید.
4. مقاومت آن باید در محدوده مشخصی باشد (این مقدار برای هر خودرو متفاوت است اما معمولاً بین ۸۰۰ تا ۱۵۰۰ اهم است). اگر مقاومت بی‌نهایت (OL) یا صفر بود، سیم‌پیچ داخلی سنسور قطع یا اتصال کوتاه شده و سنسور خراب است.

هشدار: تست سنسورهای اکتیو با مولتی‌متر به روش بالا ممکن نیست و حتی می‌تواند به آن‌ها آسیب بزند. برای تست این نوع سنسورها، بهترین راه استفاده از دیاگ یا اسیلوسکوپ برای مشاهده شکل موج خروجی است.

آیا تمیز کردن سنسور ABS مشکل را حل می‌کند؟

بله، در بسیاری از موارد مشکل را حل می‌کند! همان‌طور که گفته شد، آلودگی یکی از دلایل اصلی خرابی سنسور است. اگر پس از بررسی متوجه شدید که نوک سنسور یا رینگ آن با براده و گریس پوشیده شده است، تمیز کردن سنسور ABS می‌تواند مشکل را به طور کامل حل کند.

نحوه تمیز کردن:

1. سنسور را با احتیاط از جای خود باز کنید.
2. با استفاده از یک اسپری تمیزکننده مخصوص قطعات الکترونیکی یا ترمز و یک پارچه نرم بدون پرز، نوک سنسور را به آرامی تمیز کنید.
3. رینگ ABS را نیز با یک برس سیمی نرم و اسپری تمیز کنید تا تمام فواصل بین دندانه‌ها پاک شود.
4. پس از خشک شدن کامل، سنسور را مجدداً نصب کنید.

اگر پس از تمیزکاری چراغ ABS خاموش شد، مشکل حل شده است. در غیر این صورت، احتمالاً سنسور یا سیم‌کشی آن آسیب دیده و نیاز به تعویض دارد.

نتیجه‌گیری: سنسور ABS، فراتر از یک قطعه یدکی

در این مقاله به طور کامل بررسی کردیم که سنسور ABS چیست و چگونه کار می‌کند. دیدیم که این قطعه کوچک نقشی حیاتی در سیستم ترمز ضد قفل و ایمنی کلی خودرو ایفا می‌کند. شناخت علائم خرابی سنسور ABS، از روشن شدن چراغ هشدار گرفته تا قفل شدن چرخ‌ها، به ما کمک می‌کند تا به سرعت مشکل را تشخیص داده و از خطرات احتمالی جلوگیری کنیم.

به یاد داشته باشید که سیستم ترمز، خط مقدم ایمنی شما در رانندگی است. هرگز به هشدارهای آن بی‌توجهی نکنید. با انجام بررسی‌های دوره‌ای، تمیز کردن به‌موقع و استفاده از قطعات باکیفیت در صورت نیاز به تعویض، می‌توانید همواره از عملکرد صحیح این نگهبان ایمنی اطمینان حاصل کنید. امیدواریم این راهنمای جامع برای شما مفید بوده باشد.

عیب‌یابی دقیق سیستم‌های پیچیده‌ای مانند ABS، نیازمند دانش فنی عمیق و به‌روز است. در دوره‌های تخصصی برق و انژکتور آکادمی کارنو مهارت، شما به صورت کاملاً عملی و پروژه محور، با تمام جزئیات عیب‌یابی سیستم‌های الکترونیکی خودروهای داخلی، چینی، کیا و هیوندای آشنا می‌شوید. برای کسب اطلاعات بیشتر و ثبت‌نام، با ما تماس بگیرید.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای

9.980.000 تومان – 24.900.000 تومانPrice range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان

یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنی‌کاران خودرو.مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال افزایش درآمد خود هستند.

سوالات متداول

۱. هزینه تعویض سنسور ABS چقدر است؟ قیمت سنسور ABS بسته به نوع خودرو (داخلی، چینی یا خارجی) و همچنین برند قطعه، بسیار متفاوت است. علاوه بر هزینه خود قطعه، باید اجرت تعویض آن توسط تعمیرکار را نیز در نظر بگیرید.

۲. آیا می‌توان با وجود روشن بودن چراغ ABS رانندگی کرد؟ بله، خودرو حرکت می‌کند و ترمزهای عادی شما کار خواهند کرد. اما باید بدانید که در این حالت، سیستم ترمز ضد قفل (ABS)، کنترل پایداری (ESP) و کنترل کشش (TCS) غیرفعال هستند. این یعنی در ترمزهای شدید یا در جاده‌های لغزنده، خطر قفل شدن چرخ‌ها و از دست دادن کنترل خودرو وجود دارد. توصیه می‌شود در اسرع وقت برای رفع مشکل اقدام کنید.

۳. محل دقیق سنسور ABS کجاست؟ سنسور ABS روی سگ‌دست یا مجموعه توپی چرخ (Wheel Hub Assembly) نصب می‌شود. نوک این سنسور در فاصله بسیار کمی از رینگ دندانه‌دار (که روی پلوس یا توپی قرار دارد) قرار می‌گیرد تا بتواند سرعت چرخش آن را بسنجد. هر چرخ خودرو یک سنسور مجزا دارد.

۴. تفاوت سنسور ABS اکتیو و پسیو چیست؟ سنسور پسیو (قدیمی‌تر) بدون نیاز به برق کار می‌کند و سیگنال AC تولید می‌کند که در سرعت‌های پایین دقت ندارد. سنسور اکتیو (جدیدتر) به ولتاژ تغذیه نیاز دارد، سیگنال دیجیتال تولید می‌کند، بسیار دقیق‌تر است و حتی در حالت سکون نیز کار می‌کند، به همین دلیل برای سیستم‌های ESP و TCS ضروری است.