سنسور TPMS چیست؟ نحوه عملکرد سیستم فشار باد تایرها

آیا تا به حال با روشن شدن ناگهانی یک چراغ زرد رنگ شبیه به نعل اسب در پشت آمپر خودرو مواجه شده‌اید؟ این دقیقاً همان لحظه‌ای است که سیستم TPMS یا سیستم پایش فشار باد تایرها (Tire Pressure Monitoring System) وظیفه‌ی حیاتی خود را انجام می‌دهد. در دنیای مدرن تعمیرات خودرو، تسلط بر این سیستم نه‌تنها یک مهارت، بلکه یک ضرورت درآمدزا برای هر متخصص آموزش برق خودرو است.

در این مقاله قرار است فراتر از تعاریف ساده برویم و به عمق تحلیل‌های فنی، کدهای خطا و متدهای برنامه‌ریزی سنسورها در خودروهای داخلی، چینی، کیا و هیوندای نفوذ کنیم.

اهمیت سیستم TPMS

بسیاری از رانندگان تصور می‌کنند TPMS تنها یک آپشن تجملی است. اما در واقع عدم توجه به این سیستم می‌تواند منجر به نابودی زودرس لاستیک‌های گران‌قیمت، افزایش ۱۰ درصدی مصرف سوخت و در بدترین سناریو، واژگونی خودرو در سرعت‌های بالا به دلیل ترکیدگی تایر شود.

این سیستم با اندازه‌گیری لحظه‌ای فشار و دما، راننده را از وضعیت سلامت تایرها مطلع می‌سازد. به یاد داشته باشید که در سرعت‌های بالای ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت، حتی ۵ پوند (PSI) کمبود فشار می‌تواند دمای لاستیک را به مرز خطر برساند.

تفاوت TPMS مستقیم و غیرمستقیم

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های تعمیرکاران، تشخیص نوع سیستم به کار رفته در خودرو است. بدون این دانش، شما ممکن است ساعت‌ها به دنبال سنسوری بگردید که اصلاً وجود خارجی ندارد.

۱. سیستم غیرمستقیم (Indirect TPMS)

این سیستم فاقد سنسور فیزیکی داخل چرخ است. در عوض، از داده‌های سنسور ABS برای محاسبه شعاع گردش چرخ استفاده می‌کند. تایر کم‌باد، قطر کمتری دارد و سریع‌تر می‌چرخد.

• مزیت: هزینه نگهداری پایین (باتری ندارد).
• عیب: دقت پایین‌تر و عدم نمایش فشار دقیق.

۲. سیستم مستقیم (Direct TPMS)

در این مدل، یک سنسور مجزا داخل رینگ (بسته شده به والو) قرار دارد که فشار و دما را مستقیماً حس کرده و به صورت وایرلس به یونیت مرکزی می‌فرستد. اکثر خودروهای هیوندای، کیا و خودروهای مدرن چینی از این نوع هستند.

نکته حرفه‌ای: اگر در منوی پشت آمپر، فشار عددی هر چهار چرخ را مشاهده می‌کنید، سیستم قطعاً از نوع Direct است.

تحلیل چراغ TPMS؛ تفاوت روشن ماندن ثابت و چشمک‌زن

بسیاری از فنی‌کاران به محض دیدن چراغ، اقدام به تعویض سنسور می‌کنند؛ اما شما باید زبان خودرو را درست ترجمه کنید:

1. چراغ ثابت: معمولاً به معنای کم بودن فشار باد حداقل یکی از تایرهاست. در این حالت سیستم سالم است و فقط نیاز به تنظیم باد دارد.
2. چراغ چشمک‌زن (سپس ثابت): این نشانه بروز خطا در خودِ سیستم است. احتمالاً باتری یکی از سنسورها تمام شده یا ارتباط رادیویی قطع شده است. در این شرایط باید از دستگاه تخصصی برای عیب‌یابی استفاده کرد.

جدول عیب‌یابی کدهای خطای رایج سیستم فشار باد تایر

برای اینکه به عنوان یک متخصص در محیط تعمیرگاه شناخته شوید، باید کدهای خطا را بشناسید. در ادامه لیستی از کدهای رایج آورده شده است:

روش‌های تعریف و کپی کردن سنسور TPMS

زمانی که یک سنسور جدید نصب می‌کنید یا جای تایرها را (برای بالانس و جابجایی دوره‌ای) تغییر می‌دهید، یونیت مرکزی باید موقعیت جدید هر ID را بشناسد.

۱. روش ایستا

در این حالت، خودرو در پارک است. با استفاده از دستگاه دیاگ، وارد منوی TPMS شده و یکی‌یکی سنسورها را از سمت چرخ جلو راننده، در جهت عقربه‌های ساعت تحریک می‌کنید تا ECU صدای بوق تایید را صادر کند.

۲. روش OBD-II

در خودروهای مدرن‌تر و اکثر برندهای چینی، باید IDهای جدید را مستقیماً از طریق کابل دیاگ در یونیت مربوطه بنویسید (Write IDs). حتماً دقت کنید که اگر سنسور کپی‌شده (Universal) استفاده می‌کنید، ID سنسور قدیم را روی سنسور جدید کپی کنید تا نیاز به کددهی مجدد نباشد.

هشدار: اگر از سنسورهای یونیورسال (Universal) استفاده می‌کنید، بهترین راه “Clone” کردن است. یعنی ID سنسور قدیمی را بخوانید و روی سنسور خام جدید کپی کنید. با این کار نیازی به کددهی در یونیت خودرو نخواهید داشت.

نکات طلایی در تعویض باتری و سرویس سنسورها

باتری سنسورهای TPMS معمولاً بین ۵ تا ۱۰ سال عمر می‌کنند. از آنجایی که این سنسورها با رزین پر شده‌اند، تعویض باتری آن‌ها دشوار است و اغلب توصیه به تعویض کامل سنسور می‌شود. اما در فرآیند تعویض لاستیک، همیشه به آپاراتی‌ها تاکید کنید که والو سنسوردار دارند تا از شکستن فیزیکی سنسور جلوگیری شود.

در خودروهای مدرن، سیستم‌های نظارتی مانند TPMS در کنار قطعاتی مثل ترموستات برقی، بخشی از شبکه پیچیده مدیریت پایداری و راندمان خودرو هستند که در دوره‌های تخصصی ما به تفصیل بررسی می‌شوند.

تله‌ی تعمیرکاران در خودروهای چینی (جک، هایما، چری)

در بسیاری از خودروهای چینی مثل جک S5 یا هایما S7، بعد از جابجایی تایرها، چراغ TPMS روشن می‌شود. در این حالت سنسور خراب نیست، سیستم فقط گیج شده است که کدام ID مربوط به کدام سمت است. در این شرایط شما فقط نیاز به Position Re-learn (تعریف مجدد جایگاه) دارید. متاسفانه بسیاری از تعمیرکاران به دلیل عدم آگاهی، به مشتری پیشنهاد تعویض سنسور می‌دهند که باعث سلب اعتماد مشتری در بلندمدت می‌شود.

اگر به دنبال تسلط کامل بر این ریزه‌کاری‌ها هستید، دوره‌ی آموزش تعمیرات خودروهای چینی در مجموعه کارنو مهارت، تمامی این سناریوها را به صورت عملی روی خودروهای واقعی به شما آموزش می‌دهد.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای چینی

9.980.000 تومان – 24.900.000 تومانPrice range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان

با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیب‌یابی و تعمیر سیستم‌های برق و انژکتور خودروهای چینی آماده می‌کند. مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال ورود حرفه‌ای به بازار خودروهای وارداتی هستند.

با توجه به اینکه اکثر خودروهای وارداتی (کیا، هیوندا و چینی) از سال ۲۰۱۴ به بعد دارای این سیستم هستند، هم‌اکنون موج عظیمی از اتمام عمر باتری سنسورها در بازار ایران فرا رسیده است. این یعنی یک بازار کار بکر و پردرآمد برای کسانی که ابزار و دانش آن را دارند.

در دوره‌ی آموزش تعمیرات خودروهای چینی آکادمی کارنو مهارت، شما نه‌تنها با سیستم TPMS، بلکه با تمام شبکه‌های CAN، سیستم‌های پایداری و عیب‌یابی پیشرفته موتور آشنا می‌شوید.

همین حالا برای دریافت مشاوره رایگان و شرکت در دوره‌های تخصصی، به صفحه اینستاگرام کارنو مهارت بپیوندید یا با کارشناسان ما تماس بگیرید. آینده‌ی شغلی شما در گرو مهارت‌های تخصصی امروز شماست.

نتیجه‌گیری

سیستم سنسور TPMS یکی از حیاتی‌ترین آپشن‌های ایمنی در خودروهای امروزی است. درک تفاوت بین سیستم‌های مستقیم و غیرمستقیم، تسلط بر کدهای خطا و توانایی کددهی سنسورها، شما را از یک تعمیرکار معمولی به یک متخصص تراز اول تبدیل می‌کند. فراموش نکنید که یادگیری مداوم در حوزه‌ی آموزش برق خودرو، کلید موفقیت شما در این بازار رقابتی است.

سوالات متداول

۱. آیا می‌توان سنسور TPMS را تعمیر کرد؟

بیشتر سنسورها به دلیل پرس بودن بدنه، غیرقابل تعمیر هستند و در صورت اتمام باتری یا شکستگی باید تعویض شوند. اما والو (سوزن) آن‌ها قابل تعویض است.

۲. فرکانس سنسورهای TPMS در ایران چقدر است؟

اکثر خودروهای بازار ایران از دو فرکانس ۳۱۵ مگاهرتز (معمولاً خودروهای آمریکایی و ژاپنی قدیمی) و ۴۳۳ مگاهرتز (خودروهای اروپایی، چینی و کره‌ای جدید) استفاده می‌کنند.

۳. چرا بعد از تنظیم باد، چراغ TPMS خاموش نمی‌شود؟

در برخی خودروها باید مسافتی حدود ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر با سرعت بالای ۴۰ کیلومتر بر ساعت رانندگی کنید تا سنسورها بیدار شده و اطلاعات جدید را به یونیت بفرستند.