رله دوبل چیست و چه وظیفه ای دارد؟

رله دوبل، یکی از حیاتی‌ترین اجزای سیستم برق و انژکتور خودرو است که اغلب تکنسین‌ها و مالکان خودرو تا زمان خرابی آن، توجه زیادی به عملکردش ندارند. این قطعه که نقش مدیر توزیع برق را ایفا می‌کند، تضمین‌کننده عملکرد صحیح پمپ بنزین، انژکتورها و مهم‌تر از همه، واحد کنترل الکترونیکی (ECU) است. اگر خودروی شما به‌طور ناگهانی خاموش می‌شود یا استارت نمی‌خورد، احتمالاً اولین مظنون همین قطعه کوچک اما فوق‌العاده مهم است.

در این مقاله، به‌طور کامل به بررسی این سؤال خواهیم پرداخت که رله دوبل چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟ همچنین، علائم خرابی و نحوه تست آن را به زبان ساده و تخصصی آموزش خواهیم داد تا بتوانید با درک عمیق‌تر سیستم برق خودرو، مشکلات فنی را سریع‌تر تشخیص دهید.

رله دوبل چیست و چرا “دوبل” نامیده می‌شود؟

رله دوبل (Double Relay) یک قطعه الکتریکی-الکترونیکی در خودرو است که به‌عنوان واسطه اصلی بین واحد کنترل موتور (ECU) و مصرف‌کننده‌های حیاتی برق عمل می‌کند. نام‌گذاری این رله به “دوبل” یا “دوقلو” به این دلیل است که در ساختار داخلی آن، دو رله مجزا در یک محفظه واحد تعبیه شده‌اند. این دو رله وظایف متفاوتی را بر عهده دارند که به‌طور هماهنگ برای روشن شدن و کارکرد صحیح موتور عمل می‌کنند:

1. رله قدرت (Power Relay): وظیفه اصلی این رله، تأمین و قطع جریان برق به اجزایی با مصرف برق بالا مانند پمپ بنزین خودرو، کوئل‌ها (در صورت وجود) و هیتر سنسور اکسیژن است.
2. رله اصلی (Main Relay): این رله، جریان برق اصلی و پایدار را برای تجهیزات حساس‌تر، به‌ویژه واحد کنترل الکترونیکی (ECU) و انژکتورها تأمین می‌کند.

نکته مهم: حضور این دو رله در کنار هم باعث می‌شود که ECU بتواند با دقت بسیار بالا، زمان‌بندی و ترتیب ارسال برق به سیستم سوخت‌رسانی و جرقه را کنترل کند و در صورت خاموش شدن موتور، بلافاصله جریان برق را از اجزای پرمصرف قطع نماید.

وظایف اصلی رله دوبل در سیستم برق خودرو

رله دوبل، فراتر از یک کلید ساده عمل می‌کند و چندین وظیفه حیاتی را در مدیریت انرژی خودرو بر عهده دارد که آن را به یک عنصر ضروری برای عملکرد بهینه موتورهای انژکتوری تبدیل کرده است:

۱. تأمین برق پمپ بنزین

به‌محض چرخاندن سوییچ به وضعیت ON (باز)، رله دوبل یک جریان کوتاه برق را به پمپ بنزین می‌فرستد. این کار برای پرایم کردن (آماده‌سازی) سیستم سوخت‌رسانی و ایجاد فشار لازم قبل از استارت زدن است. در صورت خرابی این قسمت، پمپ بنزین فعال نمی‌شود و خودرو استارت نمی‌خورد.

۲. تأمین برق انژکتورها و کوئل

پس از روشن شدن موتور، رله دوبل وظیفه دارد تا جریان برق پایدار و بدون نوسان را به انژکتورها (برای پاشش دقیق سوخت) و کوئل‌ها (برای ایجاد جرقه) ارسال کند. هرگونه اختلال در این جریان، مستقیماً به کاهش راندمان موتور و نوسان در دور آرام (Idle) منجر می‌شود.

۳. تغذیه ECU

یکی از حساس‌ترین وظایف، تأمین برق ECU است. واحد کنترل موتور، مغز متفکر خودرو است و به جریان برق بسیار تمیز و ثابت نیاز دارد. رله دوبل، وظیفه دارد این جریان حیاتی را فراهم کند و در مقابل هرگونه نوسان ولتاژ از آن محافظت نماید.

۴. حفاظت از مدارها و قطعات

رله دوبل به‌عنوان یک واحد حفاظتی نیز عمل می‌کند. در صورت خاموش شدن موتور یا وقوع حادثه، این قطعه با قطع سریع جریان برق، از آسیب دیدن قطعات حساس در برابر نوسانات ناگهانی یا اتصال کوتاه جلوگیری می‌نماید.

علائم خرابی رله دوبل

تشخیص به‌موقع خرابی رله دوبل می‌تواند شما را از تعمیرات پرهزینه و دردسرهای احتمالی نجات دهد. اگر در خودروی خود، به‌ویژه مدل‌های رایج مانند پژو ۲۰۶، سمند، پراید و تیبا، با علائم زیر مواجه شدید، احتمالاً مشکل از رله دوبل است:

دوره آنلاین سوخت رسانی خودروهای داخلی

15.000.000 تومان

با شرکت در این دوره، از سطح مقدماتی تا پیشرفته، مهارت‌های لازم برای عیب‌یابی و تعمیر سیستم‌های برق و انژکتور خودروهای داخلی را کسب کنید. این آموزش جامع، با بهره‌گیری از تجربیات عملی و تدریس مهندس سپهر علیمحمدی، شما را برای ورود به بازار کار آماده می‌کند.

هشدار: اگر خودروی شما به‌طور ناگهانی خاموش شد، از استارت زدن مکرر خودداری کنید. این کار می‌تواند به قطعات دیگر فشار وارد کند. بهتر است ابتدا محل قرارگیری رله دوبل را بررسی کنید.

آموزش تست و عیب‌یابی رله دوبل

برای تست دقیق رله دوبل و اطمینان از سلامت آن، نیاز به یک مولتی‌متر و آشنایی با نقشه پایه‌های رله است. توجه داشته باشید که این تست نیاز به دانش اولیه در برق خودرو دارد:

۱. تست پین‌های اصلی (برق باتری و سوئیچ)

• پین برق دائم (مثلاً پین ۳۰ یا ۶ در رله‌های رایج): سوییچ خاموش. مولتی‌متر را روی حالت ولتاژ DC قرار دهید. یک پروب را روی این پین و پروب دیگر را روی بدنه (منفی) بگذارید. باید ۱۲ ولت را مشاهده کنید. در غیر این صورت، مشکل از سیم‌کشی ورودی است.
• پین تحریک (برق سوییچ): سوییچ را باز کنید (بدون استارت). پروب‌ها را روی این پین و بدنه قرار دهید. باید ۱۲ ولت بخوانید. این برق توسط سوئیچ تأمین می‌شود.

۲. تست عملکرد رله پمپ بنزین (مدار اول)

• پین خروجی پمپ بنزین: سوییچ را باز کنید. رله دوبل باید فعال شود (صدای تق). در این لحظه، روی پین خروجی پمپ بنزین باید برای ۲ تا ۳ ثانیه ۱۲ ولت داشته باشید. اگر ولتاژ نبود یا دائم بود، رله خراب است.

۳. تست عملکرد رله اصلی (مدار دوم)

• پین‌های خروجی ECU و انژکتورها: سوییچ را باز کنید. پس از صدای فعال شدن اولیه، روی پین‌های مربوط به خروجی ECU باید ۱۲ ولت برقرار باشد. این ولتاژ باید تا زمانی که موتور روشن است، پایدار بماند.

توصیه تخصصی: «در صورت عدم اطمینان از نقشه پین‌ها، بهترین روش، تعویض موقت رله دوبل با یک نمونه سالم است. اگر مشکل برطرف شد، ایراد قطعاً از رله بوده است. در صورت نیاز به آموزش تخصصی‌تر تست قطعات برق و انژکتور، حتماً در دوره‌های کارنو مهارت شرکت کنید.»

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای

20.000.000 تومان – 50.000.000 تومانPrice range: 20.000.000 تومان through 50.000.000 تومان

یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنی‌کاران خودرو.مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال افزایش درآمد خود هستند.

کاربرد رله دوبل در خودروهای داخلی و چینی

اگرچه ساختار کلی رله دوبل در تمامی خودروهای انژکتوری یکسان است، اما محل قرارگیری و حساسیت آن در مدل‌های مختلف متفاوت است:

۱. رله دوبل پژو ۲۰۶ و ۴۰۵

در خودروهای خانواده پژو، رله دوبل معمولاً در نزدیکی ECU (معمولاً زیر کاپوت، کنار جعبه فیوز یا پشت باتری) قرار دارد و به‌شدت مستعد آسیب دیدگی ناشی از حرارت موتور یا نفوذ آب است. خرابی آن، به‌ویژه در مدل‌های قدیمی‌تر، بسیار شایع است و منجر به خاموشی کامل سیستم برق می‌شود.

۲. رله دوبل سمند و پراید (مدل‌های انژکتوری)

در سمند و پرایدهای انژکتوری، وظیفه آن دقیقاً تأمین برق پمپ بنزین و ECU است. در پراید، به دلیل سادگی نسبی سیستم، عیب‌یابی راحت‌تر است، اما همچنان دلیل اصلی عدم استارت خوردن، همین قطعه است.

۳. رله دوبل در خودروهای چینی، کیا و هیوندای

در این خودروها، گرچه وظیفه اصلی یکسان است، اما ممکن است عملکرد رله دوبل در ماژول‌های برق هوشمند (BCM) ادغام شده باشد یا به صورت رله‌های مجزا برای وظایف مختلف (مثلاً یک رله برای انژکتور و یک رله برای پمپ بنزین) طراحی شده باشد. تسلط بر نقشه‌های برق این خودروها، نیاز به آموزش برق خودرو و دیاگ دارد.

نتیجه‌گیری

در این مقاله، به‌طور کامل به این سؤال پاسخ دادیم که رله دوبل چیست، چه نقشی در تأمین برق انژکتور، پمپ بنزین و ECU دارد و مهم‌ترین علائم خرابی آن کدام‌اند. درک عملکرد صحیح رله دوبل برای هر فنی‌کار یا مالک خودروی انژکتوری حیاتی است، چرا که این قطعه کوچک، تضمین‌کننده کارکرد روان و بدون دردسر موتور است.

اگر به‌عنوان یک تکنسین یا علاقه‌مند به خودرو، می‌خواهید به سطح بالایی از تخصص در عیب‌یابی سیستم‌های برق، انژکتور و ECU خودروهای داخلی، چینی، کیا و هیوندای دست پیدا کنید، دانش عمومی کافی نیست.

آکادمی کارنو مهارت، دوره‌های تخصصی را طراحی کرده که شما را نه‌تنها با نحوه عملکرد رله دوبل، بلکه با تمامی جزئیات فنی و نقشه‌های الکتریکی به‌روزترین خودروها آشنا می‌کند.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای چینی

20.000.000 تومان – 50.000.000 تومانPrice range: 20.000.000 تومان through 50.000.000 تومان

با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیب‌یابی و تعمیر سیستم‌های برق و انژکتور خودروهای چینی آماده می‌کند. مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال ورود حرفه‌ای به بازار خودروهای وارداتی هستند.

همین امروز برای تسلط بر برق خودرو و افزایش درآمد خود اقدام کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر و ثبت‌نام در دوره‌های فوق تخصصی ما، با کارشناسان کارنو مهارت تماس بگیرید.

همچنین برای مشاهده‌ی ویدیوهای آموزشی رایگان، پیج اینستاگرام کارنو مهارت را دنبال کنید.

سوالات متداول

۱. اگر رله دوبل نیم‌سوز شود چه اتفاقی می‌افتد؟

نیم‌سوز شدن به معنای عملکرد ضعیف و غیرقابل‌اعتماد است. این وضعیت با نوسان در دور موتور، خاموش شدن‌های لحظه‌ای و ناگهانی، افزایش مصرف سوخت و استارت خوردن سخت خودرو در حالت گرم، خود را نشان می‌دهد. خرابی کامل معمولاً یکباره اتفاق نمی‌افتد، بلکه با همین علائم شروع می‌شود.

۲. آیا می‌توان رله دوبل را تعمیر کرد؟

در اغلب موارد، بله. خرابی رایج در رله دوبل، سوختن کنتاکت‌ها، سولفاته شدن پایه‌ها یا قطعی سیم‌پیچ‌های داخلی است. تکنسین‌های ماهر می‌توانند با باز کردن محفظه و لحیم‌کاری یا تمیز کردن کنتاکت‌ها، آن را تعمیر کنند. بااین‌حال، برای اطمینان و جلوگیری از مشکلات مجدد، توصیه می‌شود که با نمونه نو و باکیفیت تعویض شود.

۳. محل قرارگیری رله دوبل در خودرو کجاست؟

محل دقیق آن بسته به مدل و برند خودرو متفاوت است. اما رایج‌ترین مکان‌ها عبارت‌اند از: کنار یا زیر جعبه فیوز اصلی داخل موتور، نزدیک ECU یا زیر سینی باتری. برای اطلاع دقیق از محل رله در خودروی خود (مانند پژو ۲۰۶)، باید به دفترچه راهنمای خودرو یا نقشه‌های برق تخصصی مراجعه کنید.