انواع سنسور خودرو

سنسورهای خودرو، چشم و گوش نامرئی ایسیو هستند. این ابزارهای حیاتی و هوشمند، با ارسال داده‌های لحظه‌ای به مغز متفکر خودرو، نقشی کلیدی در بهینه‌سازی عملکرد موتور، افزایش ایمنی، کاهش مصرف سوخت و کنترل آلایندگی دارند. بدون عملکرد صحیح این قطعات کوچک اما مهم، خودروی مدرن شما به کلافی سردرگم از مشکلات مکانیکی و الکترونیکی تبدیل خواهد شد.

در این مقاله جامع از آکادمی کارنو مهارت، سفری به دنیای پیچیده و شگفت‌انگیز انواع سنسور خودرو خواهیم داشت. ما نه‌تنها شما را با وظایف و نحوه عملکرد هر سنسور آشنا می‌کنیم؛ بلکه علائم خرابی آن‌ها را نیز به‌طور کامل تشریح خواهیم کرد تا بتوانید مانند یک متخصص، مشکلات خودرو را عیب‌یابی کنید.

چرا شناخت سنسورهای خودرو اهمیت دارد؟

تصور کنید مغز شما هیچ اطلاعاتی از دمای بدن، میزان اکسیژن خون یا سرعت حرکتتان دریافت نکند. آیا می‌تواند تصمیم درستی بگیرد؟ قطعاً خیر. ایسیو خودرو نیز دقیقاً به همین شکل عمل می‌کند. سنسورها داده‌های خام را از بخش‌های مختلف جمع‌آوری کرده و به ایسیو ارسال می‌کنند تا این واحد بتواند پارامترهایی مانند میزان پاشش سوخت، زمان جرقه‌زنی و عملکرد سیستم‌های ایمنی را به‌دقت تنظیم کند.

بنابراین، شناخت این قطعات برای هر راننده و به‌ویژه تعمیرکاران خودروهای داخلی، چینی، کیا و هیوندا امری ضروری است.

۱. سنسورهای دما

دما یکی از مهم‌ترین پارامترها در عملکرد صحیح موتور است. گرمای بیش از حد یا سرمای نامتعارف می‌تواند به قطعات داخلی آسیب جدی وارد کند. وظیفه کنترل این پارامتر حیاتی بر عهده سنسورهای دماست.

سنسور دمای آب موتور

سنسور دمای آب موتور که روی مجرای مایع خنک‌کننده موتور نصب می‌شود، دمای این مایع را به‌طور پیوسته اندازه‌گیری می‌کند و به ECU گزارش می‌دهد.

• وظیفه اصلی:
  • تنظیم دور موتور در حالت ساسات (هنگام سرد بودن خودرو).
  • کنترل زمان و میزان پاشش سوخت برای بهینه‌سازی احتراق.
  • فرمان دادن به فن رادیاتور برای شروع به کار در دمای مشخص.
• علائم خرابی سنسور دمای آب:
  • افزایش ناگهانی و بی‌دلیل مصرف سوخت.
  • دیر یا سخت روشن شدن خودرو در هوای سرد.
  • خروج دود سیاه از اگزوز به دلیل پاشش سوخت اضافه.
  • روشن شدن دیرهنگام یا دائم کار کردن فن خنک‌کننده.

نکته مهم: خرابی سنسور دمای آب می‌تواند اطلاعات غلط به ECU ارسال کند و باعث جوش آوردن خودرو یا برعکس، کارکردن موتور در دمای پایین و استهلاک بالا شود.

سنسور دمای هوای ورودی

سنسور IAT وظیفه اندازه‌گیری دمای هوای ورودی به منیفولد را بر عهده دارد. از آنجایی که چگالی هوا با دما تغییر می‌کند، ECU با استفاده از اطلاعات این سنسور، مقدار دقیق اکسیژن ورودی به موتور را محاسبه کرده و نسبت سوخت به هوا را تنظیم می‌کند.

• علائم خرابی سنسور دمای هوا:
  • کاهش شتاب و قدرت موتور.
  • افزایش مصرف سوخت.
  • عملکرد نامنظم موتور و ریپ زدن.

۲. سنسورهای موقعیت و دور موتور

این گروه از سنسورها اطلاعات مربوط به سرعت چرخش و موقعیت دقیق اجزای متحرک اصلی موتور را به ایسیو ارسال می‌کنند. این اطلاعات برای تنظیم زمان جرقه‌زنی و پاشش سوخت ضروری است.

سنسور موقعیت میل‌لنگ (CPS)

سنسور موقعیت میل‌لنگ مهم‌ترین سنسور در سیستم انژکتوری است. این سنسور با تشخیص موقعیت دندانه‌های یک چرخ‌دنده متصل به میل‌لنگ، سرعت دوران موتور (RPM) و موقعیت دقیق پیستون‌ها (معمولاً نقطه مرگ بالای پیستون یک) را به ECU اعلام می‌کند.

• وظایف اصلی:
  • تنظیم آوانس و ریتارد جرقه‌زنی.
  • تنظیم زمان دقیق پاشش سوخت انژکتورها.
  • نمایش دور موتور بر روی صفحه کیلومترشمار.
• علائم خرابی سنسور میل‌لنگ:
  • روشن نشدن خودرو: شایع‌ترین علامت خرابی کامل این سنسور است.
  • خاموش شدن ناگهانی موتور در حین کار.
  • کارکرد نامنظم موتور و پت‌پت کردن.
  • بالا و پایین رفتن بی‌دلیل عقربه دور موتور.

سنسور موقعیت میل‌بادامک (CMP)

این سنسور که به آن سنسور موقعیت میل‌سوپاپ نیز می‌گویند، مکمل سنسور میل‌لنگ است. وظیفه آن تشخیص موقعیت دقیق میل‌بادامک است تا ECU بداند کدام سیلندر در مرحله تراکم قرار دارد و پاشش سوخت را برای همان سیلندر انجام دهد.

• وظیفه اصلی:
  • تفکیک موقعیت سیلندر ۱ از سایر سیلندرها برای پاشش سوخت ترتیبی.
  • همگام‌سازی جرقه‌زنی و پاشش سوخت.
• علائم خرابی سنسور میل‌بادامک:
  • افزایش آلایندگی و مصرف سوخت.
  • کاهش قدرت موتور.
  • در برخی خودروها، روشن نشدن یا استارت خوردن طولانی.

دنیای سنسورها و عیب‌یابی سیستم‌های انژکتوری بسیار گسترده و تخصصی است. اگر به دنبال یادگیری عمیق و حرفه‌ای این مباحث هستید، دوره سوخت رسانی انژکتور در آکادمی کارنو مهارت بهترین فرصت برای شماست تا به یک تعمیرکار حرفه‌ای تبدیل شوید.

دوره آنلاین سوخت رسانی خودروهای داخلی

15.000.000 تومان قیمت اصلی 15.000.000 تومان بود.7.490.000 تومانقیمت فعلی 7.490.000 تومان است.

50% تخفیف

با شرکت در این دوره، از سطح مقدماتی تا پیشرفته، مهارت‌های لازم برای عیب‌یابی و تعمیر سیستم‌های برق و انژکتور خودروهای داخلی را کسب کنید. این آموزش جامع، با بهره‌گیری از تجربیات عملی و تدریس مهندس سپهر علیمحمدی، شما را برای ورود به بازار کار آماده می‌کند.

۳. سنسورهای سرعت

این سنسورها نه‌تنها سرعت حرکت شما را به نمایشگر نشان می‌دهند، بلکه نقش حیاتی در سیستم‌های ایمنی مدرن دارند.

سنسور سرعت خودرو (VSS)

سنسور سرعت خودرو معمولاً روی گیربکس یا دیفرانسیل نصب شده و با شمارش دوران خروجی گیربکس، سرعت کلی خودرو را محاسبه می‌کند.

• کاربردها:
  • نمایش سرعت در کیلومترشمار.
  • بهبود تعویض دنده‌ها در گیربکس‌های اتوماتیک.
  • کنترل سیستم کروز کنترل.
  • تنظیم پاشش سوخت در سرعت‌های مختلف.
• علائم خرابی:
  • از کار افتادن کیلومترشمار و کروز کنترل.
  • تعویض دنده نامناسب و با ضربه در خودروهای اتوماتیک.
  • احتمال خاموش شدن موتور هنگام توقف ناگهانی.

سنسور سرعت چرخ (ABS Sensor)

هر چرخ در خودروهای مجهز به سیستم ترمز ABS یک سنسور سرعت مجزا دارد. این سنسورها سرعت چرخش هر چرخ را به‌صورت جداگانه به ماژول ABS و ECU گزارش می‌دهند.

• کاربردها:
  • سیستم ترمز ضد قفل (ABS): جلوگیری از قفل شدن چرخ‌ها هنگام ترمز شدید.
  • سیستم کنترل پایداری (ESP): حفظ تعادل خودرو در پیچ‌ها و جاده‌های لغزنده.
  • سیستم کنترل کشش (TCS): جلوگیری از هرزگردی چرخ‌ها هنگام شتاب‌گیری.
• علائم خرابی:
  • روشن شدن چراغ هشدار ABS، ESP یا TCS روی داشبورد.
  • عملکرد نادرست یا از کار افتادن سیستم‌های ایمنی ذکرشده.

۴. سنسورهای فشار

فشار سیالات مختلف در خودرو (روغن، سوخت، ترمز) باید همواره در محدوده استاندارد باشد. این سنسورها وظیفه پایش این فشارها را بر عهده دارند.

سنسور فشار روغن (Oil Pressure Switch/Sensor)

سنسور فشار روغن در واقع فشار روغن موجود در مدار روغن‌کاری موتور را کنترل می‌کند. در صورت کاهش فشار از حد مجاز، چراغ هشدار روغن را روشن می‌کند تا از آسیب‌های جدی مانند یاتاقان زدن جلوگیری شود.

سنسور فشار مطلق منیفولد (MAP Sensor)

سنسور منیفولد میزان فشار (یا خلأ) هوای داخل منیفولد ورودی را اندازه‌گیری می‌کند. ECU از این اطلاعات برای محاسبه بار واردشده بر موتور و تنظیم میزان پاشش سوخت و آوانس جرقه استفاده می‌کند.

• علائم خرابی سنسور MAP:
  • افزایش شدید مصرف سوخت و آلایندگی.
  • لرزش موتور و کاهش قدرت.
  • ریپ زدن هنگام شتاب‌گیری.

سنسور فشار سوخت (Fuel Pressure Sensor)

سنسور فشار سوخت در واقع فشار سوخت را در ریل سوخت اندازه‌گیری می‌کند تا اطمینان حاصل شود که انژکتورها سوخت را با فشار مناسب پاشش می‌کنند.

۵. سنسورهای کنترل آلایندگی و محیطی

این گروه از سنسورها به کاهش آلودگی هوا و افزایش راحتی و ایمنی راننده کمک می‌کنند.

سنسور اکسیژن (Oxygen Sensor)

یکی از مهم‌ترین انواع سنسور خودرو برای کنترل آلایندگی، سنسور اکسیژن است که در مسیر گازهای خروجی اگزوز نصب می‌شود. این سنسور میزان اکسیژن نسوخته در گازهای خروجی را اندازه‌گیری کرده و به ECU اطلاع می‌دهد. ECU با استفاده از این داده‌ها، نسبت سوخت به هوا را برای رسیدن به احتراق کامل و بهینه تنظیم می‌کند.

• علائم خرابی سنسور اکسیژن:
  • روشن شدن چراغ چک موتور.
  • افزایش چشمگیر مصرف سوخت.
  • مردود شدن در تست معاینه فنی به دلیل آلایندگی بالا.

سنسور ضربه (Knock Sensor)

سنسور ضربه به ارتعاشات ناشی از احتراق ناقص یا ناک (Knock) در موتور حساس است. در صورت تشخیص ضربه، سیگنالی به ECU ارسال می‌کند تا زمان‌بندی جرقه را برای جلوگیری از آسیب به پیستون‌ها و سیلندرها به تأخیر بیندازد (ریتارد کند).

سنسورهای محیطی (باران، نور و پارک)

سنسورهای محیطی، سنسورهای زیر را شامل می‌شوند:

• سنسور باران: با تشخیص رطوبت روی شیشه، برف‌پاک‌کن‌ها را به‌طور خودکار فعال و سرعت آن‌ها را تنظیم می‌کند.
• سنسور نور: با کاهش نور محیط، چراغ‌های خودرو را به‌صورت اتوماتیک روشن می‌کند.
• سنسور پارک: با استفاده از امواج اولتراسونیک، فاصله خودرو با موانع در عقب و جلو را تشخیص داده و به راننده هشدار می‌دهد.

نتیجه‌گیری

در این مقاله، به بررسی جامع انواع سنسور خودرو پرداختیم و دیدیم که هرکدام چگونه به‌عنوان یک جزء حیاتی در عملکرد ایمن، بهینه و پاک خودروها نقش ایفا می‌کنند. از سنسورهای دما و دور موتور که سلامت پیشرانه را تضمین می‌کنند تا سنسورهای سرعت و فشار که بر ایمنی و پایداری نظارت دارند، همگی در یک شبکه هوشمند با ECU در ارتباط هستند.

شناخت وظایف و علائم خرابی این قطعات، اولین قدم برای یک عیب‌یابی دقیق و حرفه‌ای است. به یاد داشته باشید که نادیده گرفتن هشدارها یا عملکرد نادرست یک سنسور می‌تواند به هزینه‌های سنگین تعمیراتی و حتی خطرات جانی منجر شود. نگهداری صحیح و بررسی دوره‌ای این قطعات، ضامن کارایی، ایمنی و طول عمر خودروی شماست.

سوالات متداول

۱. مهم‌ترین سنسور خودرو کدام است؟ اگرچه همه سنسورها مهم هستند، اما سنسور موقعیت میل‌لنگ (CKP) اغلب به‌عنوان حیاتی‌ترین سنسور شناخته می‌شود؛ زیرا خرابی کامل آن مانع از روشن شدن خودرو می‌گردد.

۲. علائم کلی خرابی سنسورهای خودرو چیست؟ علائم شایع عبارت‌اند از: روشن شدن چراغ چک موتور، افزایش مصرف سوخت، کاهش قدرت و شتاب، عملکرد نامنظم موتور (ریپ زدن)، سخت روشن شدن خودرو و کارکرد نادرست سیستم‌های ایمنی مانند ABS.

۳. آیا می‌توان با یک سنسور خراب رانندگی کرد؟ بستگی به نوع سنسور دارد. رانندگی با سنسور اکسیژن خراب ممکن است فقط مصرف سوخت را بالا ببرد؛ اما رانندگی با سنسور فشار روغن یا دمای آب خراب می‌تواند در عرض چند دقیقه به موتور آسیب جدی وارد کند. توصیه می‌شود در صورت مشاهده هرگونه علامت خرابی، در اسرع وقت به تعمیرگاه مراجعه کنید.

۴. آیا سنسورها قابل تعمیر هستند؟ خیر، سنسورها قطعات الکترونیکی مهروموم‌شده‌ای هستند و در ۹۹٪ موارد غیرقابل‌تعمیرند. در صورت خرابی، باید با یک قطعه جدید و باکیفیت تعویض شوند.

۵. هزینه تعویض سنسورهای خودرو چقدر است؟ هزینه بسته به نوع سنسور، مدل خودرو (داخلی، چینی یا خارجی) و برند قطعه، بسیار متفاوت است. سنسورهایی مانند دمای آب ارزان‌تر و سنسورهایی مانند اکسیژن یا ABS گران‌تر هستند.