سنسور گشتاور چیست؟
آیا تابهحال پیش آمده که صبح خودرو را روشن کنید و ببینید فرمان مثل سنگ سفت شده است؟ یا شاید
آیا تابهحال پیش آمده که صبح خودرو را روشن کنید و ببینید فرمان مثل سنگ سفت شده است؟ یا شاید حین رانندگی، لرزشهای عجیب و غیرعادی در غربیلک فرمان حس میکنید؟ اگر با سیستمهای فرمان برقی (EPS) سروکار دارید، به احتمال زیاد سنسور گشتاور (Torque Sensor) یا همان سنسور گشتاور فرمان برقی، متهم اصلی این ماجراست.
در این مقاله جامع، قصد داریم به عمق این قطعهی حیاتی برویم. ما در اینجا نهتنها عملکرد فنی آن را بررسی میکنیم، بلکه به شما میگوییم چرا یادگیری تعمیرات این سیستم، یکی از پولسازترین مهارتها در بازار خودروی امروز است. پس اگر تعمیرکار هستید یا به مباحث فنی علاقه دارید، تا انتها همراه ما باشید.
سنسور گشتاور چیست؟
قبل از اینکه دست به آچار شویم، بیایید ببینیم این قطعه دقیقاً چه وظیفهای دارد. در سیستمهای فرمان هیدرولیک قدیمی، پمپ هیدرولیک همیشه در حال کار بود؛ اما در خودروهای جدید مجهز به سیستم EPS (Electric Power Steering)، همه چیز هوشمند شده است.
سنسور گشتاور وظیفه دارد مقدار نیرویی که راننده به غربیلک فرمان وارد میکند و جهت آن چرخش را اندازهگیری کند. سپس این اطلاعات را به یونیت فرمان (EPS Unit) میفرستد. یونیت بر اساس این دادهها، به موتور الکتریکی فرمان دستور میدهد که چه مقدار نیروی کمکی اعمال کند تا فرمان نرم بچرخد.
نکته فنی: تصور کنید سنسور گشتاور زبانِ راننده است که با یونیت صحبت میکند. اگر این زبان الکن شود یا اطلاعات غلط بدهد، یونیت گیج شده و برای ایمنی، سیستم کمکی را قطع میکند؛ در نتیجه فرمان سفت میشود.
انواع سنسور گشتاور
برای اینکه بتوانید روی انواع خودروها کار کنید، باید تفاوت تکنولوژیها را بشناسید. بهطور کلی در بازار ایران با دو نوع اصلی روبرو هستیم:
| ویژگی | سنسور گشتاور پتانسیومتری (تماسی) | سنسور گشتاور مگنتی (غیرتماسی) |
| تکنولوژی | استفاده از مسیرهای کربنی و لغزنده | استفاده از میدان مغناطیسی و اثر هال |
| استهلاک | بالا (به دلیل سایش ذغالها) | بسیار کم (بدون اصطکاک) |
| دقت | متوسط | بسیار بالا |
| خودروهای رایج | خودروهای قدیمیتر و برخی چینیها | خودروهای جدید کیا، هیوندای و دنا پلاس |
| هزینه تعمیر | ارزانتر | گرانتر و تخصصیتر |
دانستن این تفاوتها در مباحث مربوط به آموزش برق خودرو بسیار حیاتی است، زیرا روش تست هرکدام کاملاً متفاوت است.
علائم خرابی سنسور گشتاور
تشخیص صحیح عیب، نیمی از تعمیر است. خرابی این سنسور معمولاً بیسروصدا نیست و علائم مشخصی دارد. اگر مشتری با یکی از شکایتهای زیر به تعمیرگاه شما مراجعه کرد، باید شاخکهایتان نسبت به سنسور گشتاور تیز شود:
- روشن شدن چراغ EPS: واضحترین علامت، روشن شدن چراغ اخطار فرمان برقی روی صفحه کیلومتر است.
- سفتی فرمان (یکطرفه یا دوطرفه): ممکن است فرمان در چرخش به یک سمت نرم باشد اما در سمت دیگر سفت عمل کند.
- عدم برگشتپذیری فرمان: پس از پیچیدن، فرمان به صورت خودکار به حالت وسط برنمیگردد.
- لرزش غربیلک: گاهی اوقات فرمان در حالت درجا دچار لرزشهای ریز میشود که ناشی از ارسال سیگنالهای نوییزدار توسط سنسور است.
- قطع و وصل شدن نرمی فرمان: گاهی فرمان نرم است و ناگهان سفت میشود.
راهنمای عیبیابی و تست سنسور گشتاور
حالا میرسیم به بخش جذاب ماجرا. چطور مطمئن شویم سنسور خراب است؟
۱. بررسی با دستگاه دیاگ
ابتدا وارد منوی سیستم فرمان برقی (EPS) شوید.
- خواندن کدهای خطا: به دنبال کدهایی مثل C1500 یا Torque Sensor Circuit Malfunction بگردید.
- بررسی پارامترها: این بخش مهمتر از کد خطاست. فرمان را رها کنید؛ گشتاور باید عدد صفر (یا نزدیک به صفر) را نشان دهد. وقتی فرمان را به چپ میچرخانید، عدد باید منفی و به راست، مثبت شود (یا برعکس بسته به نوع خودرو).
۲. تست ولتاژی و اهمی
اگر دیاگ ندارید یا میخواهید از سلامت سیمکشی مطمئن شوید، باید از مولتیمتر استفاده کنید.
- تغذیه سنسور: معمولاً سنسورهای گشتاور یک ورودی ۵ ولت ثابت دارند.
- سیگنال خروجی: سنسورهای دوبل معمولاً دو خروجی سیگنال (Main و Sub) دارند که مجموع ولتاژ آنها در حالت تعادل باید مقدار مشخصی باشد (مثلاً ۵ ولت).
هشدار مهم:
مقادیر ولتاژ در سنسورهای خودروهای مختلف (مثلاً تفاوت سوناتا YF با جک S5) متفاوت است. اتصال اشتباه پرابهای مولتیمتر میتواند باعث سوختن یونیت EPS شود که خسارت سنگینی دارد.
نکته: در دورهی آموزش تعمیرات کیا و هیوندای آکادمی کارنو مهارت، ما نقشههای پیناوت (Pinout) این سنسورها را در اختیار شما قرار میدهیم و نحوه تست ایمن بدون آسیب به یونیت را آموزش میدهیم.
Price range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان
یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنیکاران خودرو.مناسب برای فنیکارانی که بهدنبال افزایش درآمد خود هستند.
۳. کالیبراسیون
بسیاری از تعمیرکاران قطعه را تعویض میکنند اما فرمان هنوز سفت است یا گیج میزند. چرا؟ چون سنسور “کالیبره” نشده است. سنسور گشتاور باید نقطه صفر خود را به یونیت معرفی کند. این کار با دستگاه دیاگ و طی کردن مراحل خاصی انجام میشود که به آن “کالیبراسیون سنسور زاویه فرمان و گشتاور” میگویند. اگر این مرحله حتی یک درجه خطا داشته باشد، خودرو در جاده به یک سمت کشیده میشود.
بازار کار و درآمد سیستم فرمان برقی
بگذارید با شما صادق باشیم. تعویض روغن و لنت ترمز درآمد دارد، اما “پولِ بزرگ” در کارهای تخصصی است. امروزه اکثر خودروهای داخلی (مثل دنا، ۲۰۷، شاهین) و تقریباً تمام خودروهای وارداتی از سیستم فرمان برقی استفاده میکنند.
هزینه تعویض کامل جعبه فرمان برقی بسیار سنگین است (گاهی چند ده میلیون تومان). اگر شما بتوانید به جای تعویض کل مجموعه، فقط سنسور گشتاور را عیبیابی، تعمیر یا تعویض کنید، هزینه مشتری را به شدت کاهش میدهید و در عوض، دستمزد بسیار قابل توجهی دریافت میکنید.
- آیا میدانید بسیاری از تعمیرکاران به دلیل ترس از سیستمهای الکترونیکی، مشتریان این حوزه را رد میکنند؟
- این یعنی یک اقیانوس آبی از مشتریانی که به دنبال متخصص میگردند.
در دورههای تخصصی آموزش تعمیرات خودروهای چینی در مجموعه کارنو مهارت، ما دقیقاً روی همین نقاط ضعف بازار دست میگذاریم تا شما به تعمیرکاری بیرقیب تبدیل شوید.
Price range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان
با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیبیابی و تعمیر سیستمهای برق و انژکتور خودروهای چینی آماده میکند. مناسب برای فنیکارانی که بهدنبال ورود حرفهای به بازار خودروهای وارداتی هستند.
نتیجهگیری
سنسور گشتاور، قلب تپنده فرمانهای برقی است. خرابی آن میتواند رانندگی را دشوار و خطرناک کند. به عنوان یک تکنیسین، توانایی تشخیص سریع و تعمیر دقیق این قطعه، شما را از سایر رقبا متمایز میکند.
تا اینجا با کلیات کار آشنا شدید، اما آیا اعتمادبهنفس این را دارید که فردا یک جعبه فرمان چند ده میلیونی را باز کنید؟
ما در دوره تخصصی فرمان برقی در آکادمی کارنو، فرصت آزمون و خطا را روی استندهای آموزشی فراهم کردهایم. شما زیر نظر مهندس علیمحمدی، با دستان خودتان سنسور را باز میکنید، تست میکنید و میبندید.
فراموش نکنید که دنیای خودرو هر روز پیچیدهتر میشود. دانش امروز شما، سرمایه فردای شماست. اگر میخواهید در این بازار پررونق، حرفی برای گفتن داشته باشید، مجموعه کارنو مهارت در کنار شماست.
برای دیدن ویدیوهای آموزشی رایگان و ترفندهای تعمیراتی روزانه، حتماً پیج اینستاگرام کارنو مهارت را دنبال کنید.
سوالات متداول
۱. آیا سنسور گشتاور قابل تعمیر است یا حتماً باید تعویض شود؟
در سنسورهای پتانسیومتری (ذغالی)، گاهی با سرویس و تمیز کردن مسیرهای کربنی مشکل حل میشود؛ اما در سنسورهای مگنتی در صورت خرابی داخلی، معمولاً نیاز به تعویض است.
۲. هزینه تعمیر سنسور گشتاور چقدر است؟
هزینه بسته به مدل خودرو و نوع خرابی متفاوت است، اما قطعاً بسیار کمتر از تعویض کامل جعبه فرمان تمام میشود و برای مشتری بهصرفه است.
۳. آیا بعد از تعویض سنسور، نیاز به برنامه ریزی مجدد است؟
بله، در ۹۰ درصد موارد بعد از هرگونه دستکاری در سیستم EPS، باید با دستگاه دیاگ عملیات کالیبراسیون (Calibration) انجام شود.
۴. عمر مفید سنسور گشتاور چقدر است؟
این قطعه مصرفی نیست، اما در خودروهای با کارکرد بالای ۱۵۰ هزار کیلومتر یا خودروهایی که در مسیرهای پر دستانداز تردد میکنند، احتمال خرابی بالا میرود.
مهندس سپهر علیمحمدی با بیش از 19 سال تجربه علمی و عملی در بازار کار خودرو، از مدرسین و متخصصان باسابقه حوزه برق، انژکتور و سیستمهای هوشمند خودرو است. ایشان دارای مدرک مهندسی تکنولوژی مکانیک خودرو، مدارک بینالمللی از شرکت کارمن کره جنوبی و مؤلف کتاب زبان فنی مرجع تخصصی خودرو در ایران بوده و با بیش از 14 سال سابقه تدریس و برگزاری دهها سمینار تخصصی، دانش و تجربه خود را بهصورت کاملا کاربردی در اختیار فعالان این حوزه قرار میدهد.
