سنسور زاویه فرمان (SAS) چیست؟

وقتی صحبت از ایمنی خودروهای مدرن می‌شود، ذهن‌ها معمولاً به سمت ایربگ، ترمز ABS یا بدنه مستحکم می‌رود. اما قطعه‌ای کوچک، هوشمند و حیاتی در ستون فرمان شما پنهان شده که نقشی کلیدی در حفظ پایداری و کنترل خودرو در پیچ‌های تند و جاده‌های لغزنده ایفا می‌کند. این قطعه، سنسور زاویه فرمان (Steering Angle Sensor – SAS) نام دارد. در این مقاله جامع قصد داریم به صورت تخصصی اما روان، به دنیای این سنسور مهم سفر کنیم و هر آنچه یک تعمیرکار حرفه‌ای باید درباره آن بداند را بررسی کنیم.

این مقاله فقط یک تعریف ساده نیست؛ بلکه یک راهنمای کامل برای شناخت علائم خرابی سنسور زاویه فرمان، دلایل بروز مشکل، و از همه مهم‌تر، آموزش کالیبره کردن آن است.

سنسور زاویه فرمان (SAS) چیست؟

تصور کنید در یک پیچ در حال رانندگی هستید. مغز شما به دستانتان فرمان می‌دهد که غربیلک فرمان را به میزان مشخصی بچرخانید. سنسور زاویه فرمان دقیقاً همین کار را برای خودرو انجام می‌دهد؛ یعنی به ای سی یو اطلاع می‌دهد که شما به عنوان راننده، قصد دارید به کدام سمت و با چه سرعتی بپیچید.

به زبان ساده، سنسور زاویه فرمان (SAS) یک قطعه الکترونیکی است که دو پارامتر اصلی را اندازه‌گیری کرده و به صورت سیگنال به واحدهای کنترل مختلف خودرو ارسال می‌کند:

1. زاویه دقیق چرخش غربیلک فرمان: اینکه فرمان چند درجه به چپ یا راست چرخیده است.
2. سرعت چرخش غربیلک فرمان: اینکه راننده با چه سرعتی در حال چرخاندن فرمان است.

این اطلاعات به ظاهر ساده، خوراک اصلی یکی از مهم‌ترین سیستم‌های ایمنی خودرو یعنی سیستم کنترل پایداری الکترونیکی (ESP) است. این سنسور را می‌توان به نوعی «چشمان سیستم کنترل پایداری» دانست که قصد و نیت راننده را برای کامپیوتر خودرو ترجمه می‌کند.

اهمیت حیاتی سنسور زاویه فرمان در سیستم‌های ایمنی مدرن

شاید بپرسید این اطلاعات به چه دردی می‌خورد؟ چرا کامپیوتر خودرو باید بداند فرمان چقدر چرخیده است؟ پاسخ در هماهنگی بی‌نظیر سیستم‌های ایمنی نهفته است. سنسور SAS داده‌های خود را به چندین بخش مهم ارسال می‌کند:

• سیستم کنترل پایداری: این سیستم، داده‌های سنسور زاویه فرمان (قصد راننده) را با داده‌های سنسور شتاب جانبی و سنسور سرعت چرخ‌ها (وضعیت واقعی خودرو) مقایسه می‌کند. اگر بین این داده‌ها تضادی وجود داشته باشد (مثلاً راننده قصد پیچیدن به راست را دارد اما خودرو در حال لغزیدن به سمت مستقیم است)، سیستم ESP وارد عمل شده و با اعمال ترمز هوشمند روی یک یا چند چرخ، خودرو را به مسیر دلخواه راننده بازمی‌گرداند.
• سیستم ترمز ضد قفل: در هنگام ترمزگیری شدید در پیچ‌ها، اطلاعات زاویه فرمان به یونیت ABS کمک می‌کند تا فشار ترمز را روی هر چرخ بهینه‌سازی کرده و از قفل شدن چرخ‌ها جلوگیری کند.
• فرمان برقی: در سیستم‌های فرمان برقی مدرن، سفتی یا نرمی فرمان با توجه به سرعت خودرو و زاویه چرخش فرمان تنظیم می‌شود تا بهترین حس کنترل را به راننده بدهد.
• چراغ‌های جلوی تطبیق‌پذیر: در برخی خودروهای پیشرفته، با چرخش فرمان، جهت نور چراغ‌های جلو نیز تغییر می‌کند تا دید بهتری در پیچ‌ها فراهم شود. این عملکرد مستقیماً به داده‌های سنسور SAS وابسته است.

بنابراین، خرابی این سنسور کوچک می‌تواند عملکرد کلیدی‌ترین سیستم‌های ایمنی خودرو را مختل کند.

علائم خرابی سنسور زاویه فرمان

خرابی سنسور زاویه فرمان معمولاً با هشدارهایی همراه است که نادیده گرفتن آن‌ها می‌تواند خطرآفرین باشد. به عنوان یک تعمیرکار حرفه‌ای، باید با این علائم به خوبی آشنا باشید تا بتوانید به سرعت مشکل را تشخیص دهید.

• روشن شدن چراغ ESP یا کنترل پایداری: این شایع‌ترین و اولین نشانه خرابی سنسور SAS است. هنگامی که کامپیوتر خودرو سیگنال معتبر و صحیحی از این سنسور دریافت نکند، به دلیل عدم اطمینان از قصد راننده، سیستم ESP را غیرفعال کرده و با روشن کردن چراغ هشدار، به راننده اطلاع می‌دهد.
• سفت شدن یا عملکرد نامنظم فرمان برقی: اگر خودروی شما مجهز به فرمان برقی (EPS) باشد، خرابی سنسور SAS می‌تواند باعث عملکرد نادرست آن شود. ممکن است فرمان در برخی زوایا سفت‌تر یا نرم‌تر از حد معمول عمل کند.
• عدم کارکرد کروز کنترل: در بسیاری از خودروها، سیستم کروز کنترل برای حفظ ایمنی، در صورت خرابی سنسور زاویه فرمان غیرفعال می‌شود.
• پیچیدن نامتوازن خودرو: در موارد نادر، ممکن است راننده احساس کند که پایداری خودرو در پیچ‌ها کاهش یافته است، زیرا سیستم ESP دیگر توانایی مداخله صحیح را ندارد.
• نمایش کدهای خطا در دستگاه دیاگ: مطمئن‌ترین راه برای تشخیص خرابی، اتصال دستگاه دیاگ است. خطاهای مربوط به این سنسور معمولاً با عناوینی مانند “Steering Angle Sensor Signal Fault” یا “Steering Angle Sensor Calibration Missing” نمایش داده می‌شوند.

کدهای خطای رایج مربوط به سنسور SAS

اگرچه کدهای خطا در خودروهای مختلف (داخلی، چینی، کیا و هیوندای) متفاوت است، اما برخی از کدهای عمومی و رایج که به سنسور زاویه فرمان اشاره دارند عبارت‌اند از:

• C1219: خطای سیگنال سنسور زاویه فرمان
• C0710: عدم کالیبره بودن سنسور زاویه فرمان
• C1145: خطای ورودی سنسور Yaw Rate/G (که به صورت غیرمستقیم به SAS مرتبط است)

نکته مهم: همیشه به یاد داشته باشید که روشن شدن چراغ ESP لزوماً به معنای خرابی سنسور SAS نیست و می‌تواند دلایل دیگری نیز داشته باشد. اما این سنسور یکی از متهمان اصلی است و باید در اولویت بررسی قرار گیرد.

دلایل اصلی خرابی سنسور زاویه فرمان چیست؟

چرا این قطعه مهم خراب می‌شود؟ دلایل مختلفی برای این موضوع وجود دارد که آگاهی از آن‌ها می‌تواند به پیشگیری و عیب‌یابی دقیق‌تر کمک کند.

1. مشکلات برقی و اتصالات: قطعی در سیم‌کشی، سولفاته شدن سوکت‌ها یا نوسانات ولتاژ می‌تواند عملکرد سنسور را مختل کند.
2. فرسودگی مکانیکی: این سنسور دارای قطعات متحرکی است که با گذشت زمان و با چرخش مداوم فرمان، دچار فرسودگی می‌شوند.
3. ضربه و تصادف: ضربات شدید به جلوبندی یا ستون فرمان می‌تواند باعث آسیب فیزیکی به سنسور شود.
4. تعمیرات نادرست: یکی از دلایل شایع به هم خوردن تنظیمات سنسور زاویه فرمان، انجام تعمیراتی مانند میزان فرمان یا تعویض قطعات جلوبندی بدون رعایت اصول صحیح است. اگر بعد از میزان فرمان، غربیلک فرمان دقیقاً در مرکز قرار نگیرد، سنسور دچار خطای کالیبراسیون می‌شود.

آموزش گام‌به‌گام کالیبره کردن سنسور زاویه فرمان

کالیبره کردن سنسور زاویه فرمان یکی از مهارت‌های ضروری برای هر تعمیرکار سیستم‌های برق و انژکتور است. این فرآیند به معنای تعریف نقطه صفر یا مرکز فرمان برای کامپیوتر خودرو است.

چه زمانی به کالیبره کردن نیاز داریم؟

• بعد از انجام عملیات میزان فرمان.
• بعد از تعویض سنسور زاویه فرمان.
• بعد از جدا کردن سر باتری برای مدت طولانی (در برخی خودروها).
• بعد از تعویض قطعاتی از سیستم فرمان یا جلوبندی.
• پس از پاک کردن کدهای خطای مربوط به این سنسور.

کالیبراسیون معمولاً به دو روش انجام می‌شود:

روش اول: استفاده از دستگاه دیاگ

این روش مطمئن‌ترین و دقیق‌ترین راه برای کالیبره کردن سنسور در تمامی خودروهای داخلی، چینی، کیا و هیوندای است.

1. آماده‌سازی: خودرو را در یک سطح کاملاً صاف پارک کرده و چرخ‌ها را در حالت مستقیم (رو به جلو) قرار دهید.
2. اتصال دیاگ: دستگاه دیاگ را به پورت OBD-II خودرو متصل کرده و وارد منوی مربوط به سیستم ABS/ESP یا سیستم فرمان شوید.
3. انتخاب گزینه کالیبراسیون: به دنبال گزینه‌ای با عنوان “Steering Angle Sensor Calibration” یا “SAS Reset” بگردید.
4. دنبال کردن دستورالعمل‌ها: دستگاه دیاگ شما را مرحله به مرحله راهنمایی خواهد کرد. معمولاً از شما خواسته می‌شود که فرمان را کاملاً صاف نگه دارید و سپس دکمه تأیید را فشار دهید. در برخی مدل‌ها ممکن است نیاز باشد فرمان را تا انتها به یک سمت و سپس به سمت دیگر بچرخانید.
5. تأیید نهایی: پس از اتمام فرآیند، دستگاه پیام موفقیت‌آمیز بودن کالیبراسیون را نمایش می‌دهد. خودرو را خاموش و روشن کرده و مطمئن شوید که چراغ هشدار ESP خاموش شده است.

یادگیری حرفه‌ای و اصولی کار با دستگاه‌های دیاگ پیشرفته و انجام فرآیندهایی مانند کالیبره کردن سنسورهای مختلف، یکی از سرفصل‌های کلیدی در دوره‌های تخصصی برق و انژکتور آکادمی کارنو مهارت است. با شرکت در این دوره‌ها به یک متخصص تمام‌عیار در عیب‌یابی خودروهای مدرن تبدیل شوید.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای

9.980.000 تومان – 24.900.000 تومانPrice range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان

یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنی‌کاران خودرو.مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال افزایش درآمد خود هستند.

روش دوم: روش دستی

در تعداد محدودی از خودروها، می‌توان کالیبراسیون را بدون دستگاه دیاگ نیز انجام داد. این روش عمومیت ندارد اما دانستن آن خالی از لطف نیست.

هشدار: این روش برای همه خودروها کاربرد ندارد و ممکن است در صورت اجرای نادرست، باعث بروز مشکل شود. همیشه اولویت با استفاده از دستگاه دیاگ است.

یک نمونه از این روش به شرح زیر است:

1. خودرو را روشن کنید و چرخ‌ها را کاملاً صاف نگه دارید.
2. فرمان را تا انتها به سمت چپ بچرخانید و چند ثانیه نگه دارید.
3. سپس فرمان را تا انتها به سمت راست بچرخانید و چند ثانیه نگه دارید.
4. فرمان را به حالت مرکزی بازگردانید و خودرو را خاموش کنید.
5. پس از چند ثانیه خودرو را مجدداً روشن کنید. در صورت موفقیت، چراغ ESP خاموش خواهد شد.

نتیجه‌گیری

سنسور زاویه فرمان (SAS) شاید قطعه‌ای کوچک و دور از چشم باشد، اما نقش آن در تأمین ایمنی و پایداری خودرو غیرقابل انکار است. به عنوان یک متخصص خودرو، درک عمیق از نحوه کار، علائم خرابی و روش‌های عیب‌یابی و کالیبره کردن این سنسور، شما را از یک تعمیرکار عادی متمایز می‌کند.

همان‌طور که در این مقاله بررسی کردیم، روشن شدن چراغ ESP می‌تواند اولین زنگ خطر برای مشکلی در این سنسور باشد. با تشخیص درست و کالیبراسیون به موقع، نه تنها مشکل خودرو را حل می‌کنید، بلکه ایمنی سرنشینان را نیز تضمین خواهید کرد. به یاد داشته باشید که تسلط بر این مباحث نیازمند آموزش دقیق و تجربه عملی است؛ مسیری که ما در آکادمی کارنو مهارت برای شما هموار کرده‌ایم.

سوالات متداول

۱. آیا بعد از هر بار میزان فرمان، حتماً باید سنسور زاویه فرمان را کالیبره کرد؟ بله، اکیداً توصیه می‌شود. هرگونه تغییر در زوایای چرخ‌ها و تنظیم فرمان می‌تواند نقطه صفر سنسور را به هم بزند. عدم کالیبراسیون پس از میزان فرمان، یکی از شایع‌ترین دلایل روشن شدن چراغ ESP است.

۲. هزینه تعویض سنسور زاویه فرمان چقدر است؟ هزینه این قطعه بسته به نوع خودرو (داخلی، چینی یا کره‌ای) بسیار متفاوت است. علاوه بر قیمت خود سنسور، باید هزینه اجرت تعویض و کالیبراسیون با دستگاه دیاگ را نیز در نظر گرفت.

۳. آیا می‌توان با سنسور زاویه فرمان خراب رانندگی کرد؟ اگرچه خودرو حرکت می‌کند، اما این کار به هیچ وجه توصیه نمی‌شود. با خراب بودن این سنسور، مهم‌ترین سیستم ایمنی شما یعنی کنترل پایداری (ESP) غیرفعال است و در شرایط لغزنده یا پیچ‌های تند، ریسک از دست دادن کنترل خودرو به شدت افزایش می‌یابد.

۴. محل قرارگیری سنسور زاویه فرمان کجاست؟ این سنسور معمولاً در ستون فرمان، درست در پشت غربیلک و در مجموعه‌ای به نام “Clock Spring” یا “Combination Switch” قرار دارد. برای دسترسی به آن، معمولاً نیاز به باز کردن ایربگ و غربیلک فرمان است.