همه‌چیز درباره سیستم فرمان برقی هوشمند MDPS

آیا تا‌به‌حال دقت کرده‌اید که چرا رانندگی با خودروهای نسل جدید، به‌ویژه مدل‌های کره‌ای و چینی، تا این حد نرم و لذت‌بخش است؟ تصور کنید در یک پارکینگ شلوغ هستید و قصد دارید خودرو را پارک کنید؛ دیگر خبری از آن فشارهای سنگین به غربیلک فرمان و صدای ناله‌ی پمپ هیدرولیک نیست. این آسایش، مدیون تکنولوژی پیشرفته‌ای به نام فرمان برقی MDPS است.

در دنیای تعمیرات خودرو، به‌روز بودن یعنی درآمد بیشتر. اگر تعمیرکار هستید یا به مباحث فنی خودرو علاقه دارید، شناخت دقیق این سیستم نه‌تنها مهارت شما را بالا می‌برد، بلکه شما را از رقبایتان متمایز می‌کند. در این مقاله جامع، قصد داریم کالبدشکافی دقیقی از سیستم MDPS داشته باشیم و ببینیم زیر پوسته‌ی این فرمان هوشمند چه می‌گذرد.

سیستم فرمان برقی MDPS چیست؟

واژه‌ی MDPS مخفف عبارت Motor Driven Power Steering است که در زبان فارسی به معنای «سیستم فرمان هدایت‌شونده با موتور الکتریکی» می‌باشد. اگرچه در سطح جهانی این سیستم را بیشتر با نام EPS (Electric Power Steering) می‌شناسند، اما کمپانی‌های کیا و هیوندای از اصطلاح اختصاصی MDPS برای معرفی این تکنولوژی استفاده می‌کنند.

در این سیستم، پمپ هیدرولیک، روغن، شیلنگ‌ها و تسمه‌هایی که نیروی موتور را هدر می‌دادند، حذف شده‌اند. به جای آن‌ها، یک موتور الکتریکی هوشمند (DC Brushless)، وظیفه‌ی تأمین نیروی کمکی برای چرخش چرخ‌ها را بر عهده گرفته است. این یعنی هوشمندی محض؛ فرمان در سرعت‌های پایین (مثل پارک کردن) بسیار نرم است و در سرعت‌های بالا (برای حفظ ایمنی و پایداری) سفت‌تر می‌شود.

نکته تخصصی:

سیستم MDPS دائماً با سایر بخش‌های خودرو مثل ECU موتور و سیستم ترمز ABS/ESP در ارتباط است تا بهترین عکس‌العمل را در شرایط بحرانی جاده نشان دهد.

چرا خودروسازان به سمت فرمان برقی (EPS/MDPS) رفتند؟

شاید بپرسید چرا دنیا به سمت برقی شدن پیش می‌رود؟ مگر فرمان هیدرولیک چه ایرادی داشت؟ در فرمان هیدرولیک، پمپ همیشه در حال چرخش بود و حدود ۳ تا ۵ اسب بخار از توان موتور را می‌گرفت (حتی وقتی فرمان را نمی‌چرخاندید).

مزایای فرمان برقی عبارت‌اند از:

1. کاهش مصرف سوخت: موتور الکتریکی فقط زمانی کار می‌کند که شما فرمان را می‌چرخانید.
2. افزایش قدرت موتور: حذف پمپ هیدرولیک یعنی بار کمتر روی موتور احتراقی.
3. قابلیت‌های هوشمند: امکان اضافه کردن آپشن‌هایی مثل پارک خودکار و سیستم حفظ خودرو بین خطوط (سیستم LKA).
4. تعمیر و نگهداری آسان‌تر: خبری از نشتی روغن و تعویض تسمه نیست.
5. تغییر نرمی فرمان: راننده می‌تواند حالت فرمان را تغییر دهد (مثلاً حالت اسپرت یا نرمال).

اجزای اصلی تشکیل‌دهنده سیستم فرمان MDPS

برای اینکه بتوانید عیب‌یابی درستی انجام دهید، ابتدا باید قطعات پازل را بشناسید. یک متخصص برق خودرو باید بداند هر قطعه چه وظیفه‌ای دارد.

۱. یونیت کنترل الکترونیکی (MDPS Unit/ECU)

این قطعه مغز متفکر سیستم است. اطلاعات را از سنسورها دریافت کرده، پردازش می‌کند و دستور لازم را به موتور الکتریکی می‌دهد. اگر این یونیت خراب شود، فرمان سفت شده و چراغ اخطار روشن می‌شود.

۲. موتور الکتریکی

این موتور وظیفه دارد گشتاور لازم را تولید کند تا راننده برای چرخش فرمان نیروی زیادی مصرف نکند. در خودروهای کیا و هیوندای، این موتور معمولاً روی ستون فرمان نصب شده است.

۳. سنسور گشتاور و زاویه فرمان

این حیاتی‌ترین سنسور سیستم است.

• سنسور گشتاور: اندازه می‌گیرد که راننده چقدر فشار به فرمان وارد می‌کند.
• سنسور زاویه فرمان: تشخیص می‌دهد فرمان چقدر و به کدام سمت چرخانده شده است.

۴. چراغ هشدار EPS

رابط بین خودرو و راننده؛ روشن شدن این چراغ یعنی سیستم دچار مشکل شده و به صورت ایمن (Fail-Safe) درآمده است (فرمان سفت می‌شود اما قفل نمی‌کند).

انواع سیستم‌های فرمان برقی

آیا می‌دانستید محل قرارگیری موتور برقی در خودروهای مختلف متفاوت است؟ این موضوع در نحوه تعمیرات بسیار اهمیت دارد.

• نوع ستونی (C-MDPS): در این مدل، موتور الکتریکی روی ستون فرمان (زیر داشبورد) نصب می‌شود. این مدل در اکثر خودروهای سواری متوسط و کوچک مثل کیا سراتو، هیوندای اکسنت و بسیاری از خودروهای چینی رایج است. هزینه تولید و تعمیر آن کمتر است.
• نوع شانه‌ای (R-MDPS): موتور الکتریکی مستقیماً روی جعبه فرمان (رک و پینیون) نصب می‌شود. این مدل دقت بسیار بالاتری دارد و در خودروهای لوکس و سنگین‌تر مثل هیوندای جنسیس یا سانتافه‌های جدید استفاده می‌شود تا حس رانندگی دقیق‌تری منتقل کند.
• نوع پینیون (P-MDPS): موتور روی پینیون جعبه فرمان نصب می‌شود (کمتر رایج در بازار ایران).

علائم خرابی و روش‌های عیب‌یابی فرمان برقی

این بخش مخصوص شماست؛ شمایی که می‌خواهید مشکل را در کمترین زمان تشخیص دهید. خرابی‌های MDPS معمولاً با علائم مشخصی خود را نشان می‌دهند.

۱. صدای «تلق‌تلق» هنگام عبور از دست‌انداز

یکی از شایع‌ترین مشکلات در خودروهای هیوندای (مثل سوناتا YF و النترا) و کیا (مثل اپتیما)، شنیدن صدای لق‌لق از زیر فرمان است.

• علت: خرابی کوپلینگ پلاستیکی (واشر ستاره‌ای) بین موتور برقی و ستون فرمان.
• راه‌حل: تعویض این واشر ارزان‌قیمت مشکل را حل می‌کند، اما دسترسی به آن نیاز به باز کردن کامل ستون فرمان دارد.

۲. سفت شدن ناگهانی فرمان و روشن شدن چراغ EPS

این حالت ممکن است بسیار خطرناک باشد.

• علت: می‌تواند ناشی از سوختن فیوز اصلی، خرابی یونیت کنترل، قطعی در مدار تغذیه موتور یا خرابی سنسور گشتاور باشد.
• راه‌حل: ابتدا فیوزها چک شوند، سپس با استفاده از دستگاه دیاگ، کدهای خطا بررسی گردد.

۳. لرزش فرمان یا گیج زدن خودرو

اگر فرمان در حالت مستقیم قرار دارد اما خودرو به یک سمت کشیده می‌شود یا سنسور زاویه عدد صفر را نشان نمی‌دهد، سیستم نیاز به کالیبراسیون دارد.

هشدار ایمنی:

تعمیرات سیستم فرمان شوخی‌بردار نیست. هرگونه اشتباه در بستن اتصالات یا کالیبراسیون نادرست می‌تواند منجر به حوادث جبران‌ناپذیری شود. همیشه از ابزار دقیق و دانش به‌روز استفاده کنید.

اهمیت کالیبراسیون سنسور زاویه فرمان

یکی از مراحل مهم پس از هرگونه تعمیر در سیستم جلوبندی (حتی تنظیم فرمان ساده) یا تعمیرات سیستم برقی فرمان، کالیبراسیون نقطه صفر (Zero Point Calibration) سنسور زاویه است.

اگر این کار انجام نشود:

• سیستم ESP (کنترل پایداری) دچار خطا می‌شود.
• فرمان در سرعت‌های بالا گیج می‌زند.
• چراغ اخطار روشن می‌ماند.

برای انجام این کار نیاز به دستگاه دیاگ تخصصی دارید. یادگیری کار با دستگاه دیاگ و تحلیل پارامترهای سنسور زاویه، یکی از سرفصل‌های مهمی است که در دوره‌های تخصصی آموزش برق خودرو در آکادمی کارنو مهارت به آن می‌پردازیم. تسلط بر این موضوع، مرز بین یک تعویض‌کار و یک تعمیرکار حرفه‌ای است.

تعمیرات تخصصی فرمان برقی خودروهای چینی

امروزه بازار خودروهای چینی در ایران بسیار داغ است. خودروهایی مثل جک، چری، ام‌وی‌ام و فونیکس همگی از سیستم‌های EPS پیشرفته استفاده می‌کنند. نکته قابل‌توجه این است که سیستم‌های برقی این خودروها شباهت زیادی به سیستم‌های کره‌ای دارند، اما پروتکل‌های ارتباطی و کدهای خطای آن‌ها متفاوت است.

در آکادمی کارنو مهارت، ما در دوره‌های تخصصی خودروهای چینی، قلق‌های خاص تعمیرات یونیت EPS این خودروها را آموزش می‌دهیم؛ چراکه خرابی یونیت در این خودروها (به‌ویژه بر اثر آب‌خوردگی) بسیار شایع است.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای چینی

9.980.000 تومان – 24.900.000 تومانPrice range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان

با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیب‌یابی و تعمیر سیستم‌های برق و انژکتور خودروهای چینی آماده می‌کند. مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال ورود حرفه‌ای به بازار خودروهای وارداتی هستند.

آینده شغلی و درآمد تعمیرات فرمان برقی

اجازه دهید کمی روراست باشیم. سیستم‌های هیدرولیک در حال انقراض هستند. تمام خودروهای جدید، حتی مدل‌های اقتصادی داخلی مثل تارا و دنا پلاس توربو اتوماتیک، به سمت فرمان برقی رفته‌اند.

این یعنی چه؟ یعنی اگر امروز دانش خود را در زمینه الکترونیک خودرو و سیستم‌های MDPS ارتقا ندهید، تا چند سال آینده سهم بزرگی از بازار کار را از دست خواهید داد.

تعمیرکارانی که فقط روی سیستم‌های قدیمی تمرکز کرده‌اند، به مرور مشتریان خود را از دست می‌دهند. اما شما می‌توانید با یادگیری این مهارت، به مرجع تخصصی منطقه خود تبدیل شوید.

نتیجه‌گیری

سیستم فرمان برقی هوشمند یا MDPS، تکنولوژی‌ای است که آسایش و ایمنی را هم‌زمان برای راننده به ارمغان آورده است. این سیستم با حذف پمپ هیدرولیک و استفاده از موتورهای الکتریکی و سنسورهای دقیق، عملکرد خودرو را بهینه کرده است. اما پیچیدگی‌های این سیستم نیازمند دانش فنی بالا برای عیب‌یابی و تعمیر است. از صدای تق‌تق ساده گرفته تا کالیبراسیون سنسور زاویه، همه و همه نیازمند تخصص است.

اگر می‌خواهید در دنیای تعمیرات خودرو پیشرو باشید و درآمد خود را افزایش دهید، اکنون زمان اقدام است. آکادمی کارنو مهارت با برگزاری دوره‌های تخصصی آموزش برق و انژکتور خودروهای داخلی، چینی، کیا و هیوندای، شما را برای ورود قدرتمند به این بازار آماده می‌کند.

برای مشاوره رایگان و اطلاع از سرفصل‌های دوره‌ها، به صفحه اینستاگرام کارنو مهارت سر بزنید یا با کارشناسان ما تماس بگیرید. آینده در دستان متخصصان برق خودرو است.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای

9.980.000 تومان – 24.900.000 تومانPrice range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان

یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنی‌کاران خودرو.مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال افزایش درآمد خود هستند.

سوالات متداول

۱. تفاوت اصلی فرمان برقی MDPS با فرمان هیدرولیک چیست؟

در فرمان MDPS پمپ روغن و شیلنگ‌ها حذف شده و نیروی کمکی توسط یک موتور الکتریکی هوشمند تأمین می‌شود. این باعث نرمی بیشتر، کاهش مصرف سوخت و عدم نیاز به تعویض روغن فرمان می‌شود.

۲. علت صدای تق‌تق زیر فرمان در خودروهای کیا و هیوندای چیست؟

این صدا معمولاً به دلیل خرابی و خوردگی واشر ستاره‌ای (کوپلینگ انعطاف‌پذیر) داخل موتور فرمان برقی است که با تعویض آن مشکل برطرف می‌شود.

۳. آیا فرمان برقی نیاز به روغن دارد؟

خیر، سیستم‌های فرمان برقی (EPS/MDPS) کاملاً الکترومکانیکی هستند و هیچ‌گونه روغن هیدرولیک یا سیالی در آن‌ها استفاده نمی‌شود، بنابراین نشتی روغن نخواهند داشت.

۴. اگر چراغ EPS روشن شود چه باید کرد؟

روشن شدن چراغ EPS نشانه خطا در سیستم است و فرمان ممکن است سفت شود. باید خودرو را متوقف کرده و با دستگاه دیاگ کد خطا بررسی شود. رانندگی طولانی با این وضعیت توصیه نمی‌شود.