سیستم فرمان هیدرولیک چیست؟
آیا تابهحال سوار خودروهای قدیمی شدهاید؟ خودروهایی که برای چرخاندن فرمان آنها در حالت سکون، نیاز به بازوان یک بدنساز
آیا تابهحال سوار خودروهای قدیمی شدهاید؟ خودروهایی که برای چرخاندن فرمان آنها در حالت سکون، نیاز به بازوان یک بدنساز داشتید. اختراع سیستم فرمان هیدرولیک انقلابی بود که رانندگی را از یک فعالیت فیزیکی سخت به تجربهای لذتبخش و نرم تبدیل کرد. اما آیا میدانستید که دوران پادشاهی این سیستم قدرتمند، با تمام مزایایش، رو به پایان است؟
در دنیای مکانیک و تعمیرات خودرو، ما همیشه در حال گذار هستیم. در این مقاله، نه تنها قرار است پیچومهرههای سیستم هیدرولیک را باز کنیم و عیبیابی آن را بیاموزیم، بلکه میخواهیم ببینیم چرا خودروسازان بزرگ دنیا به سمت سیستمهای هوشمندتر حرکت کردهاند و چرا شما به عنوان یک متخصص، نباید از این قافله عقب بمانید.
پمپ هیدرولیک چیست؟
اگر سیستم فرمان را به بدن انسان تشبیه کنیم، روغن هیدرولیک خون است و پمپ هیدرولیک، قلب این سیستم محسوب میشود. وظیفه اصلی پمپ هیدرولیک، ایجاد جریان پرفشار روغن و ارسال آن به سمت جعبه فرمان است.
این پمپ معمولاً نیروی خود را از طریق تسمه هیدرولیک مستقیماً از میللنگ موتور دریافت میکند. دقیقاً به همین دلیل است که وقتی موتور خاموش است، فرمان هیدرولیک سفت میشود؛ چون قلبی برای پمپاژ روغن وجود ندارد.
نکته فنی برای مکانیکها:
خرابی پمپ هیدرولیک اغلب با صدای “زوزه” یا “ناله” هنگام چرخاندن فرمان همراه است. این صدا معمولاً ناشی از هوا گرفتن سیستم یا کاهش سطح روغن در مخزن است.
اجزای فرمان هیدرولیک
برای اینکه بتوانیم یک تعمیرکار ماهر باشیم، ابتدا باید آناتومی سیستم را بشناسیم. سیستم فرمان هیدرولیک از قطعات متعددی تشکیل شده که هماهنگی آنها با یکدیگر، چرخش نرم چرخها را تضمین میکند:
- مخزن روغن هیدرولیک: منبع ذخیره سیال که باید همیشه سطح روغن در آن چک شود.
- پمپ هیدرولیک: تولیدکننده فشار لازم (که در بالا توضیح دادیم).
- شیر هیدرولیک (Rotary Valve): مغز متفکر سیستم که تشخیص میدهد راننده فرمان را به کدام سمت میچرخاند و روغن پرفشار را به همان سمت هدایت میکند.
- جعبه فرمان دنده شانهای (Rack and Pinion): قطعهای مکانیکی که نیروی چرخشی فرمان را به حرکت خطی تبدیل کرده و به چرخها منتقل میکند.
- جک هیدرولیک: استوانهای که روغن پرفشار وارد آن شده و به حرکت دنده شانهای کمک میکند.
- لوازم آببندی و شلنگها: وظیفه انتقال روغن و جلوگیری از روغن ریزی فرمان را بر عهده دارند.
نحوه عملکرد فرمان هیدرولیک
عملکرد این سیستم بر اساس قوانین فیزیک سیالات (قانون پاسکال) استوار است. بیایید پروسه را ساده کنیم:
- وقتی شما غربیلک فرمان را میچرخانید، شیر هیدرولیک باز میشود.
- پمپ، روغن را با فشار روغن بالا به سمت جک هیدرولیک (سمت چپ یا راست، بسته به جهت چرخش شما) میفرستد.
- این فشار روغن به پیستون داخل جعبه فرمان نیرو وارد کرده و باعث میشود دنده شانهای با نیروی بسیار کمتری حرکت کند.
- در نتیجه، شما با صرف کمترین انرژی، چرخهای یک خودروی ۱.۵ تنی را میچرخانید.
تا اینجا همه چیز عالی به نظر میرسد، درست است؟ اما صبر کنید. این سیستم یک روی تاریک هم دارد که باعث شده خودروسازان مدرن از آن فاصله بگیرند.
چرا دوران هیدرولیک رو به پایان است؟
به عنوان یک تعمیرکار، شاید بپرسید: «چرا باید نگران باشم؟ هنوز پراید و پژو در خیابانها هستند.» بله، اما بازار خودرو در حال تغییر است. خودروهای جدید چینی، دنا پلاسهای توربو، شاهین و تمامی مدلهای کیا و هیوندای مدرن، در حال حذف سیستم هیدرولیک و جایگزینی آن با فرمان برقی (EPS) هستند.
چرا؟ بیایید نگاهی به جدول زیر بیندازیم تا واقعیت روشن شود:
مقایسه فنی: فرمان هیدرولیک در برابر فرمان برقی (EPS)
| ویژگی | فرمان هیدرولیک (Hydraulic) | فرمان برقی (EPS) |
| منبع نیرو | موتور خودرو (اتلاف انرژی دائم) | موتور الکتریکی (فقط هنگام چرخش) |
| نگهداری | دردسر روغنریزی، تعویض تسمه و پمپ | بدون روغن، بدون پمپ، بدون نشتی |
| تاثیر بر شتاب | کاهش توان موتور (۳ تا ۵ اسب بخار) | هیچ تاثیری بر توان موتور ندارد |
| عیبیابی | مکانیکی و کثیف (روغنی) | الکترونیکی و تمیز (با دیاگ) |
| آپشنها | محدود | پارک خودکار، رانندگی بین خطوط |
هشدار:
دنیای تعمیرات در حال تغییر از «آچار و روغن» به «لپتاپ و مولتیمتر» است. اگر امروز در حال یادگیری آموزش برق خودرو نباشید، فردا مشتریان خودروهای جدید را به رقبا واگذار خواهید کرد. تعمیرکاران سنتی فقط پمپ عوض میکنند، اما تعمیرکاران مدرن با کالیبره کردن سنسور زاویه فرمان، درآمدهای میلیونی کسب میکنند.
Price range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان
با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیبیابی و تعمیر سیستمهای برق و انژکتور خودروهای چینی آماده میکند. مناسب برای فنیکارانی که بهدنبال ورود حرفهای به بازار خودروهای وارداتی هستند.
علت سفت شدن فرمان هیدرولیک
یکی از رایجترین شکایات مشتریان که به تعمیرگاه مراجعه میکنند، سفت شدن ناگهانی یا تدریجی فرمان است. به عنوان متخصص، باید موارد زیر را بررسی کنید:
- کاهش سطح روغن یا کیفیت آن: اگر روغن کثیف باشد یا سطح آن کم شود، فشار لازم ایجاد نمیشود.
- خرابی یا شل بودن تسمه هیدرولیک: اگر تسمه روی فولی لیز بخورد، پمپ با دور مناسب نمیچرخد.
- وجود هوا در سیستم: نفوذ هوا قاتل فشار روغن است. در این شرایط هواگیری فرمان الزامی است.
- خرابی پمپ هیدرولیک: فرسودگی پرههای داخلی پمپ باعث افت فشار میشود.
- نشت داخلی جعبه فرمان: خرابی اورینگها و کاسهنمدها باعث فرار روغن از پشت پیستون میشود.
زمان تعویض روغن هیدرولیک
برخلاف باور عموم که فکر میکنند روغن هیدرولیک مادامالعمر است، این سیال نیز نیاز به تعویض دارد. کثیف شدن روغن باعث آسیب به پمپ و جعبه فرمان میشود.
- نشانه ظاهری: تغییر رنگ روغن از قرمز شفاف به قهوه ای تیره یا سیاه.
- بوی سوختگی: اگر درب مخزن را باز کردید و بوی سوختگی حس کردید، روغن خاصیت خود را از دست داده است.
- زمان پیشنهادی: معمولاً هر ۴۰,۰۰۰ کیلومتر یا هر ۲ سال یکبار.
معایب فرمان هیدرولیک
سیستم هیدرولیک با وجود قدمت، دردسرهای زیادی دارد:
- روغنریزی مداوم: شلنگهای فشار قوی و کاسهنمدها همیشه مستعد نشتی هستند.
- اتلاف انرژی: پمپ هیدرولیک همیشه در حال چرخش است، حتی در بزرگراه که نیازی به فرمانگیری نیست. این یعنی مصرف سوخت بیشتر.
- حساسیت دمایی: در هوای خیلی سرد یا خیلی گرم، عملکرد سیستم تغییر میکند.
این معایب باعث شده تا در دورههای تخصصی ما، مثل آموزش تعمیرات خودروهای چینی که اکثرشان مجهز به سیستم برقی هستند، تمرکز ویژهای بر نسل جدید فرمانها داشته باشیم. همچنین در دورههای پیشرفته آموزش تعمیرات کیا و هیوندای، عیبیابی پیچیده یونیتهای EPS آموزش داده میشود.
Price range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان
یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنیکاران خودرو.مناسب برای فنیکارانی که بهدنبال افزایش درآمد خود هستند.
نتیجهگیری: انتخاب با شماست، گذشته یا آینده؟
در این مقاله با سیستم فرمان هیدرولیک، اجزا و ایرادات آن آشنا شدیم. دانستیم که سفت شدن فرمان یا زوزه کشیدن پمپ از علائم خرابی این سیستم است. اما نکته مهمتر این است که صنعت خودرو منتظر ما نمیماند. سیستمهای هیدرولیک، کمکم جای خود را به سیستمهای فرمان برقی (EPS) میدهند.
آیا میخواهید درآمدتان را با یادگیری تعمیرات فرمانهای EPS دو برابر کنید؟ بازار کار هیدرولیک اشباع شده است؛ اما متخصصین فرمان برقی انگشتشمارند.
در کارنو مهارت، ما پلی ساختهایم تا شما را از تعمیرات سنتی به دنیای مدرن الکترونیک خودرو منتقل کنیم.
همین حالا میتوانید سرفصلهای دوره تخصصی فرمان برقی و سیستمهای تعلیق مدرن را در وبسایت ما مشاهده کنید یا برای مشاوره رایگان با کارشناسان ما تماس بگیرید.
همین حالا صفحه اینستاگرام آکادمی کارنو را دنبال کنید تا از آخرین ترفندهای آموزشی و زمانبندی دورهها مطلع شوید.
سوالات متداول
۱. آیا میتوان فرمان هیدرولیک را به فرمان برقی تبدیل کرد؟
بله، این کار امکانپذیر است اما نیاز به تغییرات اساسی در سیستم جلوبندی، سیمکشی و نصب یونیت کنترل دارد. این فرآیند باید توسط متخصصینی که به برق خودرو مسلط هستند انجام شود.
۲. علت اصلی صدای زوزه پمپ هیدرولیک چیست؟
معمولاً کم بودن سطح روغن در مخزن یا ورود هوا به داخل سیستم باعث ایجاد صدای زوزه میشود. همچنین استفاده از روغن بیکیفیت نیز میتواند عامل این صدا باشد.
۳. هر چند وقت یکبار باید روغن هیدرولیک را عوض کنیم؟
پیشنهاد میشود هر ۴۰ هزار کیلومتر یا زمانی که رنگ روغن تیره شد و بوی سوختگی داد، آن را تعویض کنید تا عمر پمپ و جعبه فرمان افزایش یابد.
۴. آیا یادگیری تعمیرات فرمان برقی برای مکانیکهای سنتی سخت است؟
خیر. با متد آموزشی کارنو مهارت، ما پیچیدگیهای الکترونیک را به زبان ساده و عملی به شما آموزش میدهیم تا بتوانید به راحتی با دستگاه دیاگ و مولتیمتر کار کنید.
مهندس سپهر علیمحمدی با بیش از 19 سال تجربه علمی و عملی در بازار کار خودرو، از مدرسین و متخصصان باسابقه حوزه برق، انژکتور و سیستمهای هوشمند خودرو است. ایشان دارای مدرک مهندسی تکنولوژی مکانیک خودرو، مدارک بینالمللی از شرکت کارمن کره جنوبی و مؤلف کتاب زبان فنی مرجع تخصصی خودرو در ایران بوده و با بیش از 14 سال سابقه تدریس و برگزاری دهها سمینار تخصصی، دانش و تجربه خود را بهصورت کاملا کاربردی در اختیار فعالان این حوزه قرار میدهد.
