راهنمای جامع کد خطای P0120

آیا تا‌به‌حال برایتان پیش آمده که در حین رانندگی، ناگهان چراغ چک خودرو روشن شود و احساس کنید ماشین دیگر آن شتاب و قدرت همیشگی را ندارد؟ انگار هرچقدر پدال گاز را فشار می‌دهید، موتور واکنش درستی نشان نمی‌دهد. یکی از متداول‌ترین دلایل این وضعیت، کد خطای P0120 است.

در دنیای پیچیده برق و انژکتور خودرو، کدهای خطا زبان صحبت کردن خودرو با تعمیرکار هستند. اگر نتوانید این زبان را به‌درستی ترجمه کنید، هزینه‌های سنگینی را بابت تعویض قطعات سالم متحمل خواهید شد. قصد داریم در این مقاله به‌صورت کاملاً فنی اما به زبانی ساده، پرونده‌ی خطای P0120 را برای همیشه ببندیم. چه مالک خودرو باشید و چه تکنسین برق خودرو، این مطلب نقشه‌ی راه شماست.

کد خطای P0120 به چه معناست؟

برای درک این خطا، ابتدا باید بدانیم زیر کاپوت چه خبر است. کد خطای P0120 با عنوان فنی “Throttle/Pedal Position Sensor/Switch A Circuit Malfunction” شناخته می‌شود. به زبان ساده‌تر، این کد به این معنی است که کامپیوتر خودرو (ECU) سیگنال درستی از سنسور موقعیت دریچه گاز یا سنسور پدال گاز دریافت نمی‌کند.

در سیستم‌ مدیریت موتور، ایسیو باید دقیقاً بداند که پای راننده چقدر روی پدال گاز فشار می‌آورد و دریچه گاز چقدر باز شده است تا بتواند میزان پاشش سوخت و زمان جرقه‌زنی را تنظیم کند. سنسور TPS وظیفه دارد این اطلاعات را به صورت ولتاژ به ECU بفرستد. وقتی ولتاژ ارسالی از محدوده استاندارد (معمولاً بین ۰.۵ تا ۴.۵ ولت) خارج شود یا با سایر پارامترها همخوانی نداشته باشد، ECU کد P0120 را ثبت کرده و چراغ چک را روشن می‌کند.

نکته فنی:

توجه داشته باشید که این خطا مشخصاً به “مدار A” اشاره دارد. در بسیاری از خودروهای جدید (مخصوصاً خودروهای کره‌ای مانند کیا و هیوندای و خودروهای چینی جدید)، سنسورهای دریچه گاز و پدال دارای دو مدار مجزا (مسیر ۱ و ۲) هستند تا ضریب اطمینان بالا برود. خطای P0120 مربوط به اختلال در مسیر اول است.

علائم ظاهری و فنی خطای P0120 چیست؟

وقتی این کد در حافظه ایسیو ثبت می‌شود، خودرو واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهد. شناخت این علائم به شما کمک می‌کند تا سریع‌تر مشکل را شناسایی کنید. رانندگان معمولاً با موارد زیر روبرو می‌شوند:

1. روشن شدن چراغ چک: اولین و واضح‌ترین نشانه است.
2. افت شدید شتاب خودرو: ماشین جان ندارد و در سربالایی‌ها کم می‌آورد.
3. تأخیر در گاز خوردن: وقتی پدال را فشار می‌دهید، موتور با مکث واکنش نشان می‌دهد.
4. نوسان دور موتور: در حالت درجا، دور موتور بالا و پایین می‌شود یا روی عددی بالاتر از حد معمول ثابت می‌ماند.
5. خاموش شدن موتور: به‌خصوص هنگام توقف پشت چراغ‌قرمز یا ترمزگیری ناگهانی.
6. حالت اضطراری: در خودروهای اتوماتیک (مانند هیوندای سانتافه یا سوناتا)، گیربکس ممکن است روی دنده ۳ قفل شود و سرعت خودرو از حد خاصی بالاتر نرود تا از آسیب به موتور جلوگیری شود.

چرا کد خطای P0120 ایجاد می‌شود؟

بسیاری از تعمیرکاران تازه‌کار، بلافاصله پس از دیدن این کد، اقدام به تعویض سنسور دریچه گاز می‌کنند. اما دست نگه دارید. طبق تجربه ما در آکادمی کارنو مهارت، همیشه مشکل از خود سنسور نیست. دلایل اصلی عبارت‌اند از:

۱. خرابی سنسور موقعیت دریچه گاز (TPS)

بله، ممکن است پتانسیومتر داخل سنسور ساییده شده باشد یا مدار الکترونیکی آن سوخته باشد. این مورد در خودروهای با کارکرد بالا رایج‌تر است.

۲. مشکل در سیم‌کشی و سوکت‌ها

این مشکل شایع‌ترین دلیل است. فرسودگی روکش سیم‌ها، قطعی در مسیر سیم‌کشی، یا شل شدن پین‌های داخل سوکت سنسور دریچه گاز می‌تواند باعث قطع و وصل شدن سیگنال شود. در خودروهای چینی، کیفیت پایین سوکت‌ها گاهی باعث ایجاد نویز در مدار می‌شود.

۳. کثیفی دریچه گاز

تجمع دوده و کربن اطراف پولکی دریچه گاز می‌تواند مانع بسته شدن کامل آن شود. این موضوع باعث می‌شود سنسور عددی غیر از صفر (یا ولتاژ پایه) را در حالت رها بودن پدال گزارش کند که با پیش‌فرض ECU مغایرت دارد.

۴. خرابی ECU

اگرچه کمتر اتفاق می‌افتد، اما خرابی درایورهای ورودی سنسور در داخل ایسیو نیز می‌تواند منجر به بروز خطای P0120 شود.

۵. مشکل در سیستم دریچه گاز برقی

در خودروهایی که دریچه گاز برقی دارند (بدون سیم گاز)، خرابی موتورِ دریچه گاز یا فنر بازگرداننده نیز می‌تواند این خطا را ایجاد کند.

مراحل گام‌به‌گام عیب‌یابی و رفع خطای P0120

حالا که با صورت‌مسئله آشنا شدیم، نوبت به حل آن می‌رسد. به عنوان یک متخصص، باید اصولی پیش بروید. ابزار مورد نیاز شما یک دستگاه دیاگ و یک مولتی‌متر دقیق است.

گام اول: بررسی ظاهری

قبل از هر کار پیچیده‌ای، کاپوت را بالا بزنید. سوکت سنسور دریچه گاز را بررسی کنید. آیا سیم‌ها کشیده شده‌اند؟ آیا سوکت سولفاته شده یا روغن‌زده است؟ گاهی با یک اسپری ناهید خشک و سفت کردن سوکت، مشکل حل می‌شود. همچنین مطمئن شوید که دریچه گاز و پولکی آن گیر مکانیکی ندارند و فنر به‌خوبی عمل می‌کند.

گام دوم: تحلیل داده‌ها با دستگاه دیاگ

دستگاه دیاگ را وصل کنید و وارد بخش “پارامترها” (Live Data) شوید. به دنبال پارامترهای زیر بگردید:

• موقعیت دریچه گاز
• ولتاژ سنسور دریچه گاز

در حالتی که سوییچ باز و موتور خاموش است، پدال گاز را به آرامی تا انتها فشار دهید و سپس به آرامی رها کنید. درصد بازشدگی دریچه گاز باید به‌صورت خطی و بدون پرش از ۰ تا ۱۰۰ درصد (یا حدود آن) تغییر کند. اگر در نقطه‌ای خاص عدد پرش کرد یا ثابت ماند، احتمال خرابی سنسور یا قطعی لحظه‌ای سیم‌کشی وجود دارد.

گام سوم: تست ولتاژ با مولتی‌متر

این مرحله جایی است که تفاوت یک تعویض‌کار با یک تعمیرکار حرفه‌ای مشخص می‌شود. سنسور TPS معمولاً سه سیم دارد:

1. برق ۵ ولت مرجع: از سمت ECU می‌آید.
2. اتصال بدنه: از سمت ECU می‌آید.
3. سیگنال برگشتی: ولتاژ متغیر که به ECU می‌رود.

با استفاده از مولتی‌متر:

• ابتدا وجود ۵ ولت و اتصال بدنه را در سوکت (سمت سیم‌کشی) چک کنید. اگر ۵ ولت ندارید، مشکل از سیم‌کشی تا ایسیو یا خود ایسیو است.
• اگر تغذیه و بدنه سالم بود، سوکت را جا بزنید و با استفاده از سوزن تست، ولتاژ سیم سیگنال را اندازه بگیرید. با گاز دادن، ولتاژ باید به نرمی بالا برود.

توصیه: یادگیری نحوه کار با مولتی‌متر و نقشه‌خوانی، پایه و اساس آموزش برق خودرو است. بدون تسلط بر این موارد، عیب‌یابی خودروهای انژکتوری تقریباً غیرممکن است.

گام چهارم: بررسی دریچه گاز و پولکی

اگر پارامترها درست بود اما خطا همچنان پابرجا بود، دریچه گاز را باز کرده و کاملاً با اسپری مخصوص شستشو دهید. گاهی اوقات کربن‌گرفتگی باعث می‌شود پولکی در زاویه‌ای نادرست بایستد و ولتاژ اولیه سنسور از بازه تعریف‌شده خارج شود.

تفاوت خطای P0120 در خودروهای دریچه گاز سیمی و برقی

درک تفاوت ساختاری بین این دو سیستم بسیار مهم است:

• دریچه گاز سیمی (مکانیکی): در خودروهای قدیمی‌تر (مثل پراید صبا، پژو ۴۰۵ مدل پایین)، سیم گاز مستقیماً پولکی را می‌چرخاند و سنسور TPS فقط موقعیت را گزارش می‌دهد. در اینجا خطای P0120 مستقیماً به سنسور روی دریچه گاز مربوط است.
• دریچه گاز برقی: در خودروهای جدید (دنا پلاس، ۲۰۷، خودروهای چینی مثل جک و چری، و تمامی مدل‌های هیوندای و کیا)، پدال گاز هیچ اتصال مکانیکی به موتور ندارد. در این سیستم‌ها، خطای P0120 ممکن است ناشی از سنسور زیر پدال گاز یا مجموعه دریچه گاز برقی باشد. تشخیص دقیق منشأ خطا نیازمند بررسی پارامترهای هر دو سنسور است.

تکنیک‌های جلوگیری از بروز کد خطای P0120

برای اینکه از بروز مجدد این خطا جلوگیری کنید، رعایت نکات زیر الزامی است:

• سرویس دوره‌ای دریچه گاز: هر ۲۰ تا ۳۰ هزار کیلومتر، دریچه گاز را تمیز کنید.
• بررسی اتصالات باتری: نوسان برق و سولفاته بودن سرباتری می‌تواند باعث اختلال در ولتاژ ۵ ولت سنسورها شود.
• شستشوی موتور با احتیاط: آب دشمن اصلی سوکت‌های برقی است. هنگام کارواش موتور، حتماً روی سوکت‌های حساس مثل دریچه گاز و ایسیو را بپوشانید.

آیا رانندگی با کد خطای P0120 خطرناک است؟

شاید بپرسید “آیا می‌توانم با همین وضعیت رانندگی کنم؟”. پاسخ کوتاه این است: توصیه نمی‌شود.

اگرچه معمولاً این خطا باعث خرابی فیزیکی موتور نمی‌شود، اما رانندگی با آن خطرات ایمنی دارد. تصور کنید در حال سبقت گرفتن در جاده هستید و ناگهان خودرو گاز نمی‌خورد یا شتابش افت می‌کند؛ این وضعیت می‌تواند منجر به تصادف شود. علاوه بر این، کارکردن موتور با مخلوط سوخت و هوای نادرست در طولانی‌مدت، به کاتالیزور آسیب می‌زند و مصرف سوخت را به‌شدت افزایش می‌دهد.

هشدار جدی: در برخی خودروهای اتوماتیک، خطای P0120 می‌تواند باعث ضربه زدن شدید گیربکس هنگام تعویض دنده شود. اگر سریعاً مشکل را رفع نکنید، ممکن است هزینه‌ی تعمیر گیربکس هم به هزینه‌هایتان اضافه شود.

نتیجه‌گیری

کد خطای P0120 کابوس رانندگان نیست، بلکه هشداری است برای بررسی سیستم تنفس و برق خودرو. همان‌طور که در این مقاله بررسی کردیم، این خطا می‌تواند ناشی از خرابی سنسور، ایراد در سیم‌کشی یا کثیفی دریچه گاز باشد. کلید حل مشکل، تعویض کورکورانه قطعات نیست؛ بلکه عیب‌یابی اصولی با دیاگ و مولتی‌متر است.

چه مالک یک خودروی چینی باشید، چه سوار بر یک هیوندای یا کیا، اصول عیب‌یابی یکسان است. اگر علاقه‌مند هستید که خودتان به یک متخصص تمام‌عیار در زمینه برق و انژکتور تبدیل شوید و تمام قلق‌های خودروهای داخلی و خارجی را یاد بگیرید، دوره‌های تخصصی ما در آکادمی کارنو مهارت منتظر شماست. ما ماهیگیری را یادتان می‌دهیم، نه فقط ماهی گرفتن.

برای دیدن ویدیوهای آموزشی رایگان، ترفندهای عیب‌یابی و آشنایی با ابزارهای روز دنیا، همین حالا پیج اینستاگرام کارنو مهارت را دنبال کنید.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای چینی

20.000.000 تومان – 50.000.000 تومانPrice range: 20.000.000 تومان through 50.000.000 تومان

با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیب‌یابی و تعمیر سیستم‌های برق و انژکتور خودروهای چینی آماده می‌کند. مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال ورود حرفه‌ای به بازار خودروهای وارداتی هستند.

سوالات متداول

۱. آیا شستشوی دریچه گاز باعث رفع خطای P0120 می‌شود؟

بله، در بسیاری از موارد تجمع کربن و دوده مانع بسته شدن کامل پولکی دریچه گاز می‌شود و ایسیو خطا را ثبت می‌کند. شستشو با اسپری مخصوص اولین و کم‌هزینه‌ترین اقدام است.

۲. هزینه تعمیر سنسور دریچه گاز چقدر است؟

هزینه بستگی به نوع خودرو (داخلی، چینی یا کره‌ای) و منشأ خرابی دارد. اگر مشکل سیم‌کشی باشد، هزینه کمتر است؛ اما اگر نیاز به تعویض سنسور یا دریچه گاز کامل (در مدل‌های برقی) باشد، هزینه قطعه متغیر خواهد بود.

۳. تفاوت خطای P0120 با P0121 چیست؟

خطای P0120 مربوط به نقص در مدار الکتریکی (قطعی یا اتصالی) است، اما کد خطای P0121 معمولاً به عملکرد و محدوده (Range/Performance) سنسور اشاره دارد؛ یعنی سنسور کار می‌کند اما اطلاعاتش با منطق ایسیو جور درنمی‌آید.

۴. آیا خطای P0120 خودبه‌خود پاک می‌شود؟

اگر ایراد موقتی (مثل شل بودن سوکت) رفع شود، ممکن است چراغ چک بعد از چند سیکل رانندگی خاموش شود، اما کد خطا در حافظه ایسیو باقی می‌ماند و بهتر است با دستگاه دیاگ پاک شود.