علت روشن شدن چراغ EPS و سفت شدن فرمان چیست؟

تصور کنید در یک اتوبان شلوغ یا سر یک پیچ تند در حال رانندگی هستید؛ ناگهان احساس می‌کنید که فرمان خودرو زیر دستانتان سنگین شده است. انگار وزنه‌ای صد کیلویی به آن بسته باشند. هم‌زمان نگاهتان به پشت آمپر می‌افتد و چراغی با حروف EPS (به رنگ زرد یا قرمز) روشن می‌شود. در این لحظه، اولین حسی که به سراغ هر راننده‌ای می‌آید، ترس و نگرانی است. “آیا فرمان قفل شده است؟”، “آیا ترمزها کار می‌کنند؟”، “چقدر هزینه روی دستم می‌گذارد؟”

این‌ها سوالاتی است که در ذهن شما می‌چرخد. اما پیش از هر چیز، از شما می‌خواهم که آرامش خود را حفظ کنید. باید به شما بگوییم که روشن شدن این چراغ به معنای از دست دادن کامل کنترل خودرو نیست. سیستم فرمان خودروی شما هنوز به صورت مکانیکی متصل است، فقط سیستم کمکی (برقی) از مدار خارج شده است.

در این مقاله بسیار جامع و تخصصی، قصد داریم موشکافانه به بررسی علت روشن شدن چراغ EPS بپردازیم. ما نه تنها دلایل سطحی، بلکه ریشه‌های فنی، برقی و مکانیکی این مشکل را در خودروهای مختلف بررسی خواهیم کرد. چه صاحب خودرو باشید و چه تعمیرکاری که می‌خواهد دانش خود را به‌روز کند، این مطلب مرجع کامل شماست.

چراغ هشدار EPS چیست؟

برای اینکه بتوانیم عیب‌یابی کنیم، ابتدا باید بدانیم که سیستم فرمان برقی یا (EPS) دقیقاً چگونه کار می‌کند و تفاوت آن با فرمان‌های هیدرولیک قدیمی چیست. در گذشته، یک پمپ هیدرولیک که نیروی خود را از موتور خودرو می‌گرفت، روغن را با فشار به جعبه فرمان می‌فرستاد تا چرخاندن فرمان راحت شود. این سیستم معایبی داشت: مصرف سوخت را بالا می‌برد و همیشه (حتی وقتی فرمان ثابت بود) درگیر بود.

اما سیستم EPS هوشمند است. این سیستم از سه بخش اصلی تشکیل شده است:

1. موتور الکتریکی (Electric Motor): وظیفه تأمین نیروی کمکی را دارد.
2. یونیت کنترل الکترونیکی (EPS ECU): مغز متفکر سیستم که داده‌ها را تحلیل می‌کند.
3. سنسورها: شامل سنسور گشتاور و سنسور زاویه فرمان.

زمانی که شما استارت می‌زنید، یونیت EPS یک بررسی اولیه (Self-Check) انجام می‌دهد. اگر تمام اجزا سالم باشند، چراغ خاموش می‌شود. اما اگر کوچک‌ترین ناهماهنگی در ولتاژ، داده‌های سنسور یا عملکرد موتور دیده شود، یونیت برای جلوگیری از آسیب بیشتر یا خطرآفرینی، سیستم کمکی را “خاموش” کرده و چراغ EPS را روشن می‌کند. اینجاست که سفت شدن فرمان برقی رخ می‌دهد.

علائم خرابی فرمان برقی

پیش از آنکه کار به یدک‌کش و تعمیرگاه بکشد، خودرو معمولاً با علائمی سعی می‌کند خرابی را به شما هشدار دهد. شناخت این علائم می‌تواند از هزینه‌های چند ده میلیونی تعویض کامل ستون فرمان جلوگیری کند.

۱. سفت شدن فرمان برقی

مهم‌ترین نشانه، تغییر در نرمی فرمان است. گاهی فرمان به قدری سفت می‌شود که حس می‌کنید قفل کردن فرمان اتفاق افتاده است. این سفتی ممکن است دائم باشد (نشانه خرابی کامل) یا فقط گاهی اوقات (مثلاً صبح‌های سرد یا بعد از رانندگی طولانی) رخ دهد.

۲. صدای تق‌تق فرمان برقی

یکی از شکایات رایج رانندگان، شنیدن صداهای غیرعادی است. اگر هنگام چرخاندن فرمان در حالت درجا یا هنگام عبور از دست‌اندازهای ریز، صدای “تق‌تق”، “لق‌لق” یا “قرقر” می‌شنوید، سیستم EPS شما در خطر است.

• نکته فنی: این صدا در بسیاری از موارد مربوط به موتور برقی نیست، بلکه ناشی از خرابی اتصالات مکانیکی، بوش‌ها یا کوپلینگ‌های لاستیکی داخل موتور است.

۳. لرزش فرمان و گیج زدن خودرو

سیستم EPS با سرعت خودرو در ارتباط است. در سرعت‌های بالا فرمان باید سفت‌تر شود تا ایمنی حفظ گردد. اگر در سرعت بالا فرمان می‌لرزد یا بیش از حد نرم است، احتمالاً سنسورها اطلاعات غلط به یونیت می‌فرستند. لرزش فرمان می‌تواند ناشی از عدم کالیبراسیون سنسور زاویه نیز باشد.

۴. عدم بازگشت پذیری فرمان

در حالت سالم، وقتی شما فرمان را می‌چرخانید و رها می‌کنید، فرمان باید تمایل داشته باشد به مرکز برگردد. اگر فرمان در همان زاویه باقی بماند یا به سختی برگردد، اصطکاک در سیستم بالا رفته یا تنظیمات نرم‌افزاری یونیت بهم ریخته است.

دلایل روشن شدن چراغ EPS

چرا این چراغ روشن می‌شود؟ بیایید مانند یک متخصص در دوره‌های آموزش برق خودرو، مسئله را ریشه‌یابی کنیم. دلایل را می‌توان به سه دسته اصلی تقسیم کرد:

الف) مشکلات مربوط به برق‌رسانی و شبکه

سیستم فرمان برقی یکی از پرمصرف‌ترین قطعات برقی خودرو است (جریانی بین ۳۰ تا ۸۰ آمپر می‌کشد).

• فیوز فرمان برقی: اولین مظنون همیشه فیوز است. اگر فیوز اصلی (که معمولاً آمپر بالایی دارد و در جعبه فیوز کالسکه ای یا داخل موتور است) بسوزد یا سولفاته شود، برق موتور قطع شده و چراغ روشن می‌شود.
• ضعف باتری و دینام: اگر دینام نتواند ولتاژ بالای ۱۳.۵ ولت را تأمین کند، یا باتری فرسوده باشد، یونیت EPS اولین سیستمی است که توسط ECU مرکزی از مدار خارج می‌شود تا برق برای جرقه‌زنی موتور و انژکتورها حفظ شود.
• اتصالات و بدنه: شل بودن اتصال بدنه (ارت) می‌تواند باعث نوسان ولتاژ و گیج شدن یونیت فرمان شود.

ب) خرابی سنسورها و داده‌های ورودی

یونیت فرمان برای تصمیم‌گیری به داده‌های دقیق نیاز دارد.

• سنسور زاویه فرمان: این سنسور دقیقاً می‌گوید فرمان چقدر چرخش داشته است. اگر کثیف شود، کالیبره نباشد یا خراب شود، چراغ EPS روشن می‌شود.
• سنسور سرعت: شاید تعجب کنید، اما اگر سنسور سرعت خودرو خراب باشد، فرمان برقی نیز دچار خطا می‌شود؛ زیرا نمی‌داند خودرو ایستاده است یا با سرعت ۱۲۰ کیلومتر حرکت می‌کند.
• سنسور گشتاور: این سنسور میزان نیرویی که دست شما به فرمان وارد می‌کند را می‌سنجد. خرابی این قطعه بسیار حساس، باعث عملکرد نامنظم موتور می‌شود.

ج) مشکلات سخت‌افزاری و موتور EPS

• داغ کردن موتور: در ترافیک‌های سنگین که مدام فرمان را می‌چرخانید، یا زمانی که باد لاستیک‌ها کم است، فشار روی موتور برقی زیاد شده و داغ می‌کند. در این حالت سیستم برای حفاظت حرارتی (Thermal Protection) موقتاً خاموش می‌شود.
• تمام شدن زغال‌های موتور: در برخی مدل‌ها، موتورهای فرمان دارای زغال هستند که پس از کارکرد طولانی تمام می‌شوند.

راهکارهای عیب‌یابی چراغ EPS

وقتی با خطای eps مواجه شدید، چه باید کرد؟ در اینجا یک نقشه راه گام‌به‌گام برای شما آماده کرده‌ایم.

گام اول: اقدامات اولیه توسط راننده

1. توقف و راه‌اندازی مجدد: گاهی یک باگ نرم‌افزاری لحظه‌ای باعث روشن شدن چراغ می‌شود. خودرو را در جای امن پارک کنید، خاموش کنید و سوئیچ را کامل ببندید. ۳۰ ثانیه صبر کنید و دوباره استارت بزنید. اگر چراغ خاموش شد، احتمالاً مشکل ناشی از نوسان لحظه‌ای بوده است.
2. بررسی چشمی باتری: کاپوت را بالا بزنید. آیا سرباتری‌ها سفت هستند؟ آیا سولفاته (شوره سفید) روی آن‌ها دیده می‌شود؟ شل بودن سرباتری عامل اصلی بسیاری از خطاهای EPS است.

گام دوم: بررسی توسط تعمیرکار

1. چک کردن فیوزها: با استفاده از لامپ تست یا مولتی‌متر، فیوزهای مربوط به EPS را چک کنید. دقت کنید که فقط دیدن ظاهری فیوز کافی نیست؛ پایه‌های فیوز نباید سیاه یا اکسیده باشند.
2. تست شارژ دینام: ولتاژ دوسر باتری در حالت روشن بودن خودرو باید بین ۱۳.۵ تا ۱۴.۵ ولت باشد. ولتاژ پایین‌تر یا بالاتر باعث اختلال در فرمان می‌شود.

گام سوم: عیب‌یابی تخصصی

این مرحله حیاتی‌ترین بخش کار است.

• دیاگ زدن: با اتصال دستگاه دیاگ، کدهای خطا (DTC) خوانده می‌شود. کدهایی که با حرف C شروع می‌شوند (مانند C1290 یا C1260) مربوط به شاسی و فرمان هستند.
• پارامترخوانی: یک تعمیرکار حرفه‌ای فقط به خواندن خطا بسنده نمی‌کند. او باید وارد بخش “پارامترها” شود و عملکرد سنسور زاویه و ولتاژ موتور را در لحظه چرخاندن فرمان بررسی کند.

نکته آموزشی: بسیاری از مواقع، پس از تعویض قطعات جلوبندی یا میزان فرمان، سنسور زاویه فرمان از تنظیم خارج می‌شود. در این حالت قطعه‌ای خراب نیست و تنها با کالیبراسیون توسط دستگاه دیاگ، مشکل حل می‌شود.

بررسی تخصصی خرابی فرمان در برندهای مختلف

تجربه ما نشان داده است که هر برند خودرویی، “قلق” خاص خود را در سیستم فرمان دارد. دانستن این نقاط ضعف، تفاوت یک تعویض‌کار با یک تعمیرکار متخصص است.

۱. فرمان برقی در کیا و هیوندای

در خودروهای کره‌ای (مثل سانتافه، سوناتا، اپتیما و النترا)، یکی از شایع‌ترین مشکلات، شنیدن صدای “تق” هنگام چرخاندن فرمان است که گاهی با روشن شدن چراغ EPS همراه می‌شود.

• علت: قطعه‌ای کوچک و ستاره‌ای شکل از جنس پلاستیک فشرده به نام “کوپلینگ” در داخل موتور فرمان وجود دارد که به مرور زمان له می‌شود.
• راهکار: تعویض این قطعه هزینه کمی دارد اما دستمزد و مهارت بالایی می‌طلبد زیرا باید ستون فرمان باز شود.

اگر علاقه دارید نحوه تعویض صحیح این قطعه و کالیبراسیون حساس سنسور SAS در این خودروها را یاد بگیرید، پیشنهاد می‌کنیم در دوره تخصصی آموزش تعمیرات کیا و هیوندای شرکت کنید. در این دوره ما با باز کردن کامل داشبورد و ستون فرمان، تمام جزئیات را به صورت عملی آموزش می‌دهیم.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای

9.980.000 تومان – 24.900.000 تومانPrice range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان

یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنی‌کاران خودرو.مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال افزایش درآمد خود هستند.

۲. چالش‌های فرمان برقی خودروهای چینی

خودروهای چینی جدید (مانند جک، تیگو، آریزو و…) تقریباً همگی مجهز به فرمان برقی هستند.

• مشکلات رایج: در این خودروها، کیفیت سوکت‌ها و دسته‌های سیم گاهی پایین است و باعث قطعی لحظه‌ای می‌شود. همچنین عدم تطابق نرم‌افزاری یونیت EPS با سایر یونیت‌ها (شبکه CAN) در برخی مدل‌ها دیده شده است.
• راهکار: بررسی دقیق پین‌های سوکت و در برخی موارد “دانلود و پیکربندی” مجدد یونیت فرمان.

این مباحث پیچیده که نیازمند شناخت معماری شبکه خودروهای چینی است، در دوره جامع آموزش تعمیرات خودروهای چینی در آکادمی ما به طور کامل تدریس می‌شود. تسلط بر این موارد می‌تواند شما را به تنها متخصص شهرتان در زمینه خودروهای چینی تبدیل کند.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای چینی

9.980.000 تومان – 24.900.000 تومانPrice range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان

با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیب‌یابی و تعمیر سیستم‌های برق و انژکتور خودروهای چینی آماده می‌کند. مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال ورود حرفه‌ای به بازار خودروهای وارداتی هستند.

۳. خودروهای داخلی (دنا پلاس، تارا، شاهین)

در خودروهای داخلی مجهز به فرمان برقی، نفوذ آب به داخل جعبه فرمان (به دلیل ضعف در آب‌بندی گردگیرها) و زنگ زدگی اتصالات، از دلایل اصلی روشن شدن چراغ و خرابی موتور است.

دوره آنلاین سوخت رسانی خودروهای داخلی

15.000.000 تومان قیمت اصلی 15.000.000 تومان بود.7.490.000 تومانقیمت فعلی 7.490.000 تومان است.

50% تخفیف

با شرکت در این دوره، از سطح مقدماتی تا پیشرفته، مهارت‌های لازم برای عیب‌یابی و تعمیر سیستم‌های برق و انژکتور خودروهای داخلی را کسب کنید. این آموزش جامع، با بهره‌گیری از تجربیات عملی و تدریس مهندس سپهر علیمحمدی، شما را برای ورود به بازار کار آماده می‌کند.

جدول راهنمای سریع عیب‌یابی EPS

برای اینکه بتوانید در یک نگاه مشکل را حدس بزنید، جدول زیر را طراحی کرده‌ایم:

خطرات نادیده گرفتن خرابی سیستم فرمان

شاید با خود بگویید: “حالا که فرمان فقط کمی سفت شده، فعلاً با آن مدارا می‌کنم.” اما این تفکر اشتباه است و می‌تواند عواقب خطرناکی داشته باشد:

1. خستگی راننده: سفت بودن فرمان در ترافیک شهری به سرعت باعث خستگی عضلات دست و کتف می‌شود و تمرکز شما را کاهش می‌دهد.
2. عدم واکنش سریع: در مواقع اضطراری که نیاز به مانور ناگهانی (فرار از تصادف) دارید، فرمان سفت اجازه چرخش سریع را نمی‌دهد و احتمال برخورد قطعی می‌شود.
3. آسیب به سایر قطعات: خرابی در سیستم برقی می‌تواند باعث فشار مضاعف به دینام و باتری شود. همچنین لرزش‌های فرمان به مرور زمان جلوبندی و جعبه فرمان مکانیکی (Rack & Pinion) را نیز خراب می‌کند.

هشدار ایمنی: اگر چراغ EPS روشن است، به هیچ وجه در جاده‌های کوهستانی و با سرعت بالا رانندگی نکنید. خودرو را با جرثقیل یا با سرعت بسیار پایین به تعمیرگاه منتقل کنید.

آینده شغلی و بازار کار تعمیرات فرمان برقی

صنعت خودرو با سرعت سرسام‌آوری به سمت برقی شدن پیش می‌رود. امروزه حتی خودروهای اقتصادی داخلی نیز از سیستم هیدرولیک به برقی (EPS) تغییر یافته‌اند. این یعنی چه؟

یعنی تعمیرکارانی که فقط بلدند پمپ هیدرولیک تعویض کنند یا روغن‌ریزی بگیرند، به زودی از بازار حذف خواهند شد. در مقابل، متخصصانی که توانایی عیب‌یابی یونیت‌های الکترونیکی، کار با دیاگ‌های پیشرفته و تعمیر موتورهای فرمان برقی را دارند، با سیلی از مشتریان مواجه خواهند شد.

در آکادمی کارنو، ما این خلاء بازار را به خوبی شناسایی کرده‌ایم. دوره‌های ما صرفاً تئوری نیست؛ ما شما را با چالش‌های واقعی درگیر می‌کنیم. شما یاد می‌گیرید که چگونه یک یونیت چند ده میلیونی را به جای تعویض، تعمیر کنید و دستمزد قابل توجهی بگیرید. یادگیری آموزش برق خودرو دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت برای بقا و پیشرفت در این بازار است.

نتیجه‌گیری

روشن شدن چراغ EPS و سفت شدن فرمان، کابوس رانندگان است، اما برای یک متخصص، یک مسئله‌ی قابل حل با منطق و ابزار دقیق است. همان‌طور که در این مقاله خواندید، دلایل از یک فیوز ساده تا خرابی موتور پیچیده متغیر است. نکته کلیدی، تشخیص درست و اقدام به موقع است.

فراموش نکنید که سیستم‌های خودرویی روز به روز پیچیده‌تر می‌شوند. تکنولوژی منتظر کسی نمی‌ماند. اگر مالک خودرو هستید، با آگاهی از این مطالب می‌توانید از تعمیرات غیرضروری جلوگیری کنید. و اگر تعمیرکار هستید یا به دنیای جذاب خودرو علاقه دارید، اکنون بهترین زمان برای ارتقای مهارت‌هایتان است.

ما در کارنو مهارت آماده‌ایم تا تجربیات چندین ساله و دانش مهندسی روز را در اختیار شما قرار دهیم. دوره‌های تخصصی ما پلی است برای ورود شما به بازار کار حرفه‌ای و پردرآمد تعمیرات خودرو.

برای دریافت مشاوره رایگان در خصوص دوره‌ها و مشاهده سرفصل‌های آموزشی، همین حالا به وب‌سایت ما سر بزنید یا با کارشناسان ما تماس بگیرید. همچنین صفحه اینستاگرام کارنو مهارت را دنبال کنید تا از جدیدترین ترفندهای آموزشی و جشنواره ها مطلع شوید.

سوالات متداول

در اینجا به پرتکرارترین سوالاتی که هنرجویان و مشتریان از ما می‌پرسند، پاسخ می‌دهیم:

۱. آیا می‌توانم با چراغ روشن EPS رانندگی کنم؟

از نظر فنی خودرو حرکت می‌کند، اما سیستم کمکی قطع است و فرمان بسیار سفت خواهد بود. این کار فقط برای مسافت‌های بسیار کوتاه و رسیدن به تعمیرگاه (با سرعت کم) توصیه می‌شود. رانندگی طولانی‌مدت خطرناک است.

۲. هزینه تعمیر فرمان برقی چقدر است؟

این هزینه کاملاً بستگی به نوع خرابی دارد. اگر مشکل از کالیبراسیون یا تعویض کوپلینگ باشد، هزینه نسبتاً پایین است. اما اگر موتور برقی یا یونیت ECU سوخته باشد و نیاز به تعویض داشته باشد، هزینه می‌تواند بسیار سنگین باشد. تشخیص درست تعمیرکار می‌تواند شما را از هزینه‌های اضافی نجات دهد.

۳. چرا بعد از تعویض باتری چراغ EPS روشن شد؟

در برخی خودروها، پس از قطع شدن برق باتری، حافظه سنسور زاویه فرمان پاک می‌شود و یونیت موقعیت “صفر” فرمان را گم می‌کند. در این حالت معمولاً با چرخاندن فرمان تا انتها به چپ و راست و سپس رانندگی کوتاه، سیستم خود را بازیابی می‌کند. در غیر این صورت باید با دیاگ کالیبره شود.

۴. آیا فرمان برقی نیاز به روغن دارد؟

خیر، برخلاف فرمان هیدرولیک، سیستم EPS کاملاً خشک و الکترومکانیکی است و هیچ‌گونه مخزن روغن یا پمپی ندارد. تنها بخش‌های مکانیکی (چرخ‌دنده‌ها) نیاز به گریس‌کاری دوره‌ای دارند.

۵. فرق خطای EPS قرمز و زرد چیست؟

در برخی خودروها، چراغ زرد به معنی خطای جزئی (عملکرد محدود) و چراغ قرمز به معنی خطای کلی و قطع کامل سیستم کمکی است. اما در اکثر خودروها فقط یک رنگ وجود دارد و روشن شدن آن نشانه خطا است.