راهنمای جامع عیب‌یابی سنسور دور موتور (CKP)

تصور کنید مشتری با خودرویی که روی جرثقیل است به تعمیرگاه شما مراجعه می‌کند. شکایت اصلی او این است: «خودرو استارت می‌خورد، اما روشن نمی‌شود.» یا در سناریویی دیگر، راننده از ریپ زدن خودرو در سربالایی‌ها و کات‌آف زودرس گله‌مند است. در ۹۰ درصد این موارد، انگشت اتهام به سمت قطعه‌ای کوچک اما حیاتی به نام سنسور دور موتور یا همان CKP که مخفف Crankshaft Position Sensor است، نشانه می‌رود.

در این مقاله جامع، از سیر تا پیاز سنسور دور موتور را بررسی می‌کنیم؛ از تفاوت‌های ساختاری در خودروهای داخلی و چینی تا روش‌های پیشرفته‌ی تست با اسیلوسکوپ.

علائم خرابی سنسور دور موتور؛ از روشن نشدن خودرو تا کات‌آف زودرس

سنسور دور موتور حکم «ضربان‌سنج» قلب خودرو را دارد. اگر این سنسور داده‌های درستی به واحد کنترل الکترونیکی (ECU) ارسال نکند، مغز خودرو عملاً فلج می‌شود. اما خرابی این قطعه همیشه به یک شکل ظاهر نمی‌شود.

چرا با خرابی سنسور CKP، پمپ بنزین و جرقه قطع می‌شود؟

این یکی از رایج‌ترین سوالات هنرجویان در دوره‌های آموزش برق خودرو است. منطق ایسیو ساده است: «اگر دور موتور صفر است، پس موتور خاموش است؛ پس دلیلی برای پاشش سوخت و جرقه زنی وجود ندارد.»

وقتی سنسور دور موتور خراب می‌شود یا سیم‌کشی آن قطع می‌گردد، ایسیو سیگنالی دریافت نمی‌کند. در نتیجه، فرمان فعال‌سازی رله دوبل (برای پمپ بنزین) و فرمان آتش به کویل‌ها صادر نمی‌شود. در این حالت، خودرو استارت می‌خورد اما به دلیل نبود سوخت و جرقه، روشن نخواهد شد.

تحلیل لرزش و کپ کردن موتور در دورهای بالا

گاهی سنسور کاملاً سوخته نیست، بلکه نیم‌سوز شده یا کثیف است. در این شرایط، در دورهای پایین (Idle) خودرو به خوبی کار می‌کند، اما با افزایش دور موتور و نیاز به دقت بالاتر در زمان‌بندی (Timing)، سنسور دچار خطا می‌شود. این موضوع منجر به «لرزش موتور»، «کپ کردن» یا «کات‌آف زودرس» (مثلا در ۳۰۰۰ دور بر دقیقه) می‌شود. در خودروهای مدرن‌تر، این اختلال می‌تواند باعث روشن شدن چراغ چک و افت توان شدید (Limp Mode) شود.

تفاوت سنسور دور موتور القایی و اثر هال

شناخت نوع سنسور، اولین قدم در عیب‌یابی است. اگر ندانید با چه نوع تکنولوژی‌ای طرف هستید، ممکن است با یک تست اشتباه، هم سنسور و هم ایسیو را بسوزانید.

سنسورهای القایی (Inductive)

این سنسورها که در اکثر خودروهای داخلی (مانند پژو ۴۰۵، سمند و پراید) دیده می‌شوند، دارای دو پایه (گاهی سه پایه با شیلد) هستند. این سنسورها خودکفا هستند؛ یعنی با عبور دندانه‌های فلایویل از جلوی آهن‌ربای سنسور، جریان الکتریسیته متناوب (AC) تولید می‌کنند.

سنسورهای اثر هال (Hall Effect)

این سنسورها تکنولوژی پیچیده‌تری دارند و معمولاً در خودروهای چینی و کره‌ای جدید استفاده می‌شوند. سنسور اثر هال دارای ۳ پایه است: تغذیه (۵ یا ۱۲ ولت)، بدنه و سیگنال خروجی. خروجی این سنسور به صورت دیجیتال (مربعی) است و دقت بسیار بالاتری دارد. در مباحث آموزش تعمیرات کیا و هیوندای، تاکید زیادی بر شناخت این سنسورها داریم، چرا که حساسیت بالایی نسبت به نوسانات ولتاژ دارند.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای

20.000.000 تومان – 50.000.000 تومانPrice range: 20.000.000 تومان through 50.000.000 تومان

یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنی‌کاران خودرو.مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال افزایش درآمد خود هستند.

نحوه تشخیص سنسورهای ۲ سیم و ۳ سیم از روی نقشه سیم‌کشی

برای تشخیص سریع، به تعداد سیم‌های سوکت نگاه کنید:

1. ۲ سیم: قطعاً القایی است.
2. ۳ سیم: می‌تواند القایی (سیم سوم شیلد است برای جلوگیری از نویز) یا اثر هال باشد.

در اینجاست که تسلط بر نقشه‌خوانی اهمیت پیدا می‌کند. اگر در نقشه، یکی از سیم‌ها به ولتاژ مرجع متصل بود، سنسور از نوع اثر هال است.

روش‌های تست سنسور دور موتور ویژه متخصصین انژکتور

یک تعمیرکار حرفه‌ای پیش از تعویض قطعه، آن را تست می‌کند. هزینه اشتباه در تشخیص، از دست رفتن اعتماد مشتری و ضرر مالی است.

۱. تست اهمی با مولتی‌متر (ویژه سنسورهای القایی)

ساده‌ترین راه برای تست سنسورهای دو سیم، اندازه‌گیری مقاومت داخلی آن‌هاست.

• مولتی‌متر را روی رنج ۲۰۰ یا ۲۰۰۰ اهم قرار دهید.
• دو پروب را به پایه‌های سنسور بزنید.
• مقاومت استاندارد معمولاً بین ۳۰۰ تا ۹۰۰ اهم است (بسته به نوع خودرو).
• هشدار: هرگز سنسورهای اثر هال را با اهم‌متر تست نکنید؛ این کار می‌تواند به مدارات داخلی سنسور آسیب بزند.

۲. تحلیل شکل‌موج سنسور دور موتور در اسیلوسکوپ

اسیلوسکوپ، چشم تعمیرکار است. با اتصال اسیلوسکوپ به پایه سیگنال، می‌توانید سلامت دنده‌های فلایویل را هم بررسی کنید.

• در سنسور القایی، باید یک موج سینوسی با دامنه متغیر ببینید.
• در سنسور اثر هال، باید یک موج مربعی تمیز با لبه‌های تیز مشاهده شود.
• شناسایی دنده شکسته‌ها: اگر در شکل‌موج، ناپیوستگی غیرعادی (به جز فاصله دو دنده حذف شده برای موقعیت پیستون یک) دیدید، یعنی فلایویل آسیب دیده یا پلیسه گرفته است.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای چینی

20.000.000 تومان – 50.000.000 تومانPrice range: 20.000.000 تومان through 50.000.000 تومان

با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیب‌یابی و تعمیر سیستم‌های برق و انژکتور خودروهای چینی آماده می‌کند. مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال ورود حرفه‌ای به بازار خودروهای وارداتی هستند.

کدهای خطای سنسور دور موتور در دستگاه دیاگ

هنگام استفاده از دیاگ، ممکن است با کدهای خطای زیر مواجه شوید. تحلیل درست این کدها نیمی از راه عیب‌یابی است:

• کد خطای P0335: خطای کلی در مدار سنسور. ممکن است سنسور سوخته باشد یا سیم‌کشی قطع باشد.
• کد خطای P0336: سیگنال خارج از محدوده است. معمولاً به دلیل کثیفی سر سنسور یا لقی فلایویل رخ می‌دهد.
• کد خطای P0337: مربوط به ولتاژ پایین ورودی سنسور.
• کد خطای P0338: مربوط به ولتاژ بالای ورودی سنسور.
• کد خطای P0339: خطای لحظه‌ای که معمولاً به دلیل شل بودن سوکت یا نویزهای شدید سیستم جرقه ایجاد می‌شود.

در دوره‌های تخصصی آموزش تعمیرات خودروهای چینی در مجموعه کارنو مهارت، ما به شما یاد می‌دهیم چگونه با استفاده از داده‌های زنده، پارامتر دور موتور را با سرعت خودرو تطبیق دهید تا از سلامت سنسور اطمینان حاصل کنید.

سنسور دور موتور در خودروهای داخلی و چینی کجاست؟

محل نصب سنسور در خودروهای مختلف متفاوت است، اما معمولاً در نزدیکی فلایویل یا پولی میل‌لنگ قرار دارد:

• خانواده پژو و سمند: روی پوسته گلدانی گیربکس، دقیقا بالای دنده‌های فلایویل.
• پراید و تیبا: روی قاب زنجیر یا نزدیکی پولی میل‌لنگ.
• خودروهای چینی (مثل ام‌وی‌ام و جک): در اکثر مدل‌ها روی پوسته گیربکس است، اما در برخی مدل‌های جدید، سنسور در سمت پولی میل‌لنگ تعبیه شده است.
• کیا و هیوندای: در مدل‌هایی مثل سانتافه یا اپتیما، سنسور معمولاً در بلوک سیلندر و در نزدیکی فلایویل قرار گرفته و دسترسی به آن کمی دشوارتر است.

علت کثیفی سر سنسور دور موتور و تاثیر آن بر پارامترهای موتور

از آنجا که سنسورهای دور موتور (به‌ویژه القایی) دارای آهن‌ربا هستند، براده‌های فلزی ناشی از سایش دیسک و صفحه یا استارت زدن را به خود جذب می‌کنند. تجمع این براده‌ها باعث ایجاد فاصله هوایی (Air Gap) کاذب شده و دقت سیگنال را کاهش می‌دهد. در نتیجه کپ کردن‌های بی‌دلیل و بد کار کردن موتور در دورهای بالا رخ می‌دهد. یک تمیزکاری ساده با اسپری ناهید یا بنزین، گاهی معجزه می‌کند.

نتیجه‌گیری

سنسور دور موتور (CKP) کلیدی‌ترین قطعه برای روشن شدن و پایداری عملکرد موتور است. خرابی آن می‌تواند از یک ریپ زدن ساده تا خاموشی کامل خودرو را شامل شود. برای عیب‌یابی دقیق:

1. ابتدا نوع سنسور (القایی یا اثر هال) را مشخص کنید.
2. با استفاده از دیاگ، کدهای خطا را بازخوانی کنید.
3. در صورت نیاز، از تست اهمی یا تحلیل با اسیلوسکوپ استفاده کنید.
4. همیشه قبل از تعویض، تمیزی سر سنسور و سلامت سوکت را چک کنید.

اگر به دنبال تسلط کامل بر سیستم‌های انژکتوری و برق خودرو هستید، ما در آکادمی کارنو مهارت در کنار شما هستیم. با شرکت در دوره‌های آموزش برق خودرو کارنو مهارت، به یک متخصص بی‌رقیب در بازار کار تبدیل شوید.

برای مشاهده ویدیوهای آموزشی رایگان و نکات روز فنی، حتماً پیج اینستاگرام کارنو مهارت را دنبال کنید. یادتان باشد، دانش فنی، سرمایه‌ای است که هیچ‌گاه از ارزش آن کاسته نمی‌شود.

سوالات متداول

۱. آیا با خرابی سنسور دور موتور، خودرو حتماً خاموش می‌شود؟

در اکثر خودروهای قدیمی بله، خودرو روشن نمی‌شود. اما در برخی خودروهای پیشرفته‌تر، ایسیو با استفاده از سیگنال سنسور میل‌سوپاپ (به عنوان بک‌آپ)، موتور را در حالت اضطراری روشن نگه می‌دارد.

۲. فاصله استاندارد سنسور تا فلایویل چقدر باید باشد؟

این فاصله که به آن Air Gap می‌گویند، معمولاً بین ۰.۸ تا ۱.۵ میلی‌متر است. لقی سنسور یا تاب داشتن فلایویل می‌تواند این فاصله را تغییر داده و باعث ایجاد خطا شود.

۳. چرا خودرو فقط وقتی گرم می‌شود، خاموش شده و دیگر روشن نمی‌شود؟

این یکی از نشانه‌های کلاسیک خرابی سنسور دور موتور القایی است. سیم‌پیچ داخلی سنسور بر اثر حرارت منبسط شده و قطع می‌شود. پس از سرد شدن، اتصال برقرار شده و خودرو دوباره روشن می‌شود. در این حالت سنسور باید تعویض شود.