سیستم ترمز ABS چیست؟
تصور کنید در یک روز بارانی در حال رانندگی هستید که ناگهان خودروی جلویی ترمز میکند. شما هم با تمام
تصور کنید در یک روز بارانی در حال رانندگی هستید که ناگهان خودروی جلویی ترمز میکند. شما هم با تمام قدرت پدال ترمز را فشار میدهید. در یک خودروی معمولی، این کار باعث قفل شدن چرخها، از دست رفتن کنترل فرمان و یک برخورد حتمی میشود. اما اگر خودروی شما مجهز به ترمز ABS باشد، داستان کاملاً متفاوت است. در این شرایط، شما همزمان با ترمزگیری شدید، میتوانید خودرو را هدایت کرده و از مانع عبور کنید. این دقیقاً همان جادویی است که سیستم ترمز ضد قفل برای شما اجرا میکند.
اما این سیستم چگونه کار میکند؟ چه مزایایی دارد و از کجا بفهمیم که دچار مشکل شده است؟ در این مقالهی جامع به تمام این سؤالات پاسخ میدهیم و شما را با یکی از حیاتیترین سیستمهای ایمنی خودروهای امروزی آشنا میکنیم. اگر یک فنیکار خودرو هستید یا صرفاً به مباحث فنی علاقهمندید، این مقاله برای شماست.
ترمز ABS چیست؟
ترمز ABS که مخفف عبارت Anti-lock Braking System است، به معنای سیستم ترمز ضد قفل است. وظیفهی اصلی این سیستم جلوگیری از قفل شدن چرخها در هنگام ترمزگیریهای شدید و ناگهانی است.
وقتی چرخها قفل میشوند، خودرو روی سطح جاده سُر میخورد و راننده عملاً هیچ کنترلی روی فرمان و هدایت خودرو نخواهد داشت. سیستم ABS با کنترل فشار روغن ترمز، از این اتفاق جلوگیری کرده و به راننده اجازه میدهد تا در حین ترمزگیری، خودرو را کنترل و از موانع پیش رو دوری کند. این ویژگی بهخصوص در جادههای لغزنده، برفی و بارانی، تفاوت بین یک حادثهی خطرناک و یک توقف ایمن را رقم میزند.
تاریخچه جذاب سیستم ترمز ضد قفل
شاید برایتان جالب باشد که بدانید ایدهی اولیهی ترمز ضد قفل از صنعت هوانوردی آمده است! در دههی ۱۹۲۰ میلادی، برای جلوگیری از ترکیدن لاستیک هواپیماها هنگام فرود، سیستمی مشابه طراحی شد. اما ورود این تکنولوژی به صنعت خودروسازی چندین دهه طول کشید.
در دههی ۱۹۷۰، شرکتهایی مانند کرایسلر و بوش (Bosch) نسخههای الکترونیکی و مدرنتری از این سیستم را توسعه دادند. سرانجام در دههی ۱۹۸۰، مرسدس بنز و بامو، ترمز ABS را بهعنوان یک آپشن لوکس روی خودروهای خود عرضه کردند. امروزه، این سیستم به یک استاندارد ایمنی ضروری در اکثر خودروهای جهان، از جمله خودروهای داخلی، چینی، کیا و هیوندای تبدیل شده است.
ترمز ABS چگونه کار میکند؟
عملکرد سیستم ترمز ABS در نگاه اول ممکن است پیچیده به نظر برسد، اما با شناخت اجزای اصلی آن، همهچیز سادهتر میشود. این سیستم هوشمند از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
۱. سنسورهای سرعت چرخ
روی هر چرخ (یا در برخی مدلها روی دیفرانسیل)، یک سنسور سرعت نصب شده است. وظیفهی این سنسورها این است که بهطور مداوم سرعت چرخش هر چرخ را اندازهگیری کرده و اطلاعات آن را به واحد کنترل الکترونیکی (ECU) ارسال کنند. این سنسورها چشمهای همیشه بیدار سیستم ABS هستند.
نکته تخصصی: جالب است بدانید در بسیاری از خودروهای مدرن، دادههای دریافتی از این سنسورها علاوه بر ترمز، برای سیستمهای دیگر مثل سنسور tpms نیز استفاده میشود تا با تحلیل قطر چرخ، افت فشار باد تشخیص داده شود.
۲. واحد کنترل الکترونیکی یا ECU
این بخش که به آن یونیت ABS هم گفته میشود، مغز هوشمند سیستم است. ایسیو بهطور مداوم دادههای دریافتی از سنسورهای سرعت را تحلیل میکند. اگر ایسیو تشخیص دهد که سرعت یکی از چرخها در آستانهی قفل شدن است (یعنی سرعت آن بهشدت و به صورت نامتناسب با دیگر چرخها کاهش مییابد)، بلافاصله وارد عمل میشود.
۳. مدولاتور هیدرولیک
این بخش مجموعهای از سوپاپها و یک پمپ است که در مسیر روغن ترمز قرار دارد. وقتی ECU فرمان میدهد، مدولاتور وارد عمل شده و فشار روغن ترمز روی چرخی که در حال قفل شدن است را به سرعت کم و زیاد میکند. این فرآیند (که دهها بار در ثانیه تکرار میشود) باعث میشود چرخ به جای قفل شدن کامل، به صورت منقطع و کنترلشده ترمز کند.
نکته مهم: احساس لرزش یا ضربان زیر پدال ترمز در هنگام فعال شدن ABS کاملاً طبیعی است. این لرزش نشان میدهد که مدولاتور هیدرولیک در حال انجام وظیفهی خود برای جلوگیری از قفل شدن چرخها است. پس در این شرایط، به هیچ وجه پای خود را از روی پدال برندارید و با قدرت به ترمزگیری ادامه دهید.
مهمترین مزایای ترمز ABS
استفاده از سیستم ترمز ضد قفل، مزایای ایمنی فوقالعادهای به همراه دارد که هر راننده و تعمیرکاری باید از آنها آگاه باشد:
- افزایش کنترل روی خودرو: مهمترین مزیت ABS، حفظ کنترل فرمان در ترمزگیریهای شدید است. شما میتوانید در حالی که ترمز کردهاید، خودرو را به چپ یا راست هدایت کنید.
- کاهش خط ترمز: در اکثر شرایط، بهویژه در جادههای خیس و لغزنده، ABS با جلوگیری از سُر خوردن، مسافت توقف را کاهش میدهد.
- پایداری بیشتر خودرو: با جلوگیری از قفل شدن چرخها، خودرو در مسیر مستقیم باقی میماند و از انحراف و چرخیدن آن جلوگیری میشود.
- کاهش سایش نامتوازن لاستیک: قفل شدن چرخها باعث ساییدگی شدید و نقطهای در لاستیک میشود. ABS با جلوگیری از این اتفاق، به افزایش عمر لاستیکها کمک میکند.
- عملکرد بهتر در شرایط جوی نامساعد: ارزش واقعی ترمز ABS در روزهای بارانی، برفی و جادههای یخزده مشخص میشود؛ جایی که احتمال قفل شدن چرخها بسیار بالاست.
معایب سیستم ترمز ABS چیست؟
سیستم ترمز ABS یک تکنولوژی فوقالعاده ایمن و کارآمد است و معایب ذاتی خاصی ندارد. با این حال، برخی محدودیتها یا تصورات غلط دربارهی آن وجود دارد که بهتر است روشن شوند:
- افزایش مسافت توقف در برخی سطوح: در شرایط بسیار خاص، مانند جادههای شنی یا برفی عمیق، یک خودروی بدون ABS ممکن است سریعتر متوقف شود. دلیل آن این است که چرخهای قفلشده، تپهای از شن یا برف را در جلوی خود جمع میکنند که به توقف کمک میکند. اما در این حالت، کنترل فرمان کاملاً از دست میرود.
- هزینهی تعمیرات: طبیعی است که یک سیستم پیشرفته مانند ABS، در صورت خرابی، هزینهی تعمیر و نگهداری بیشتری نسبت به یک سیستم ترمز معمولی داشته باشد. قطعاتی مانند یونیت ABS یا سنسورهای سرعت، قطعات گرانقیمتی هستند.
شایعترین علائم خرابی ترمز ABS
مانند هر سیستم الکترونیکی دیگری، ترمز ABS نیز ممکن است دچار مشکل شود. آگاهی از علائم خرابی آن برای یک تعمیرکار حرفهای ضروری است.
- روشن شدن چراغ هشدار ABS: این اصلیترین و واضحترین علامت خرابی است. این چراغ زرد یا نارنجی رنگ با عبارت “ABS” روی صفحه کیلومتر، نشاندهندهی وجود یک خطا در سیستم است.
- قفل شدن چرخها در ترمزگیری شدید: اگر هنگام ترمز شدید، چرخها قفل میشوند، یعنی سیستم ABS شما از کار افتاده است.
- عملکرد غیرعادی پدال ترمز: احساس سفتی یا نرمی بیش از حد پدال، یا عدم احساس لرزش در ترمزهای شدید (در شرایطی که باید فعال شود) میتواند از علائم خرابی باشد.
- فعال شدن بیدلیل سیستم: اگر در ترمزگیریهای بسیار ملایم نیز لرزش ABS را زیر پدال حس میکنید، احتمالاً یکی از سنسورها اطلاعات غلط به ECU ارسال میکند.
هشدار: با روشن شدن چراغ ABS، سیستم ترمز ضد قفل شما غیرفعال میشود، اما ترمزهای معمولی خودرو همچنان کار میکنند. با این حال، باید در اسرع وقت با استفاده از دستگاه دیاگ، سیستم را عیبیابی و تعمیر کنید تا ایمنی کامل خودرو بازگردد.
تفاوت ترمز ABS با ترمز معمولی در چیست؟
| ویژگی | ترمز معمولی (فاقد ABS) | سیستم ترمز ABS |
| کنترل فرمان | در ترمز شدید، کنترل فرمان از دست میرود. | کنترل کامل فرمان حتی در ترمز شدید حفظ میشود. |
| قفل شدن چرخ | چرخها بهراحتی قفل شده و خودرو سُر میخورد. | سیستم از قفل شدن چرخها جلوگیری میکند. |
| مسافت توقف | در جاده لغزنده، مسافت توقف طولانیتر است. | در اکثر شرایط، مسافت توقف کوتاهتر و ایمنتر است. |
| ایمنی | ایمنی کمتر، بهخصوص در شرایط نامساعد. | ایمنی بسیار بالاتر و جلوگیری از تصادفات متعدد. |
| پیچیدگی | ساختار ساده و مکانیکی. | ساختار پیچیده شامل سنسور، ECU و مدولاتور. |
Price range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان
با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیبیابی و تعمیر سیستمهای برق و انژکتور خودروهای چینی آماده میکند. مناسب برای فنیکارانی که بهدنبال ورود حرفهای به بازار خودروهای وارداتی هستند.
نتیجهگیری
سیستم ترمز ABS دیگر یک آپشن لوکس نیست، بلکه یک ضرورت انکارناپذیر برای ایمنی راننده و سرنشینان است. این سیستم هوشمند با جلوگیری از قفل شدن چرخها، به شما این قدرت را میدهد که در بحرانیترین لحظات، کنترل خودروی خود را حفظ کنید و از برخورد جلوگیری نمایید. آشنایی با نحوهی عملکرد، مزایا و علائم خرابی آن، نه تنها برای رانندگان، بلکه برای تمام فعالان حوزه تعمیرات خودرو یک دانش کلیدی محسوب میشود. با نگهداری صحیح و رسیدگی به هشدارهای این سیستم، میتوانید همواره از رانندگی ایمن خود اطمینان حاصل کنید.
شناخت دقیق و عیبیابی سیستمهای پیشرفتهای مانند ترمز ABS، نیازمند دانش فنی بهروز و تجربهی عملی است. تعمیرکاران و علاقهمندان به حوزه برق و الکترونیک خودرو باید بتوانند با استفاده از دستگاه دیاگ، خطاهای یونیت ABS را بخوانند، سنسورهای سرعت را تست کنند و مشکلات مربوط به مدولاتور هیدرولیک را تشخیص دهند.
آکادمی کارنو مهارت، بهعنوان یکی از تخصصیترین مراکز در این زمینه دورههای آموزشی متعددی را در زمینه برق و انژکتور انواع خودروها از جمله تعمیرات خودروهای چینی، و تعمیرات خودروهای کیا و هیوندای برگزار میکند. در این دورهها شما بهصورت کاملاً عملی با ساختار، عیبیابی و تعمیرات سیستمهای مختلف روی انواع خودروهای داخلی، چینی، کیا و هیوندای آشنا خواهید شد.
برای کسب اطلاعات بیشتر و ثبتنام در دورههای تخصصی ما با کارشناسان ما تماس بگیرید.
Price range: 9.980.000 تومان through 24.900.000 تومان
یادگیری صفر تا صد برق، انژکتور و آپشنال خودروهای کره ای در 42 فصل آموزشی تئوری و عملی، با تدریس تخصصی مهندس سپهر علیمحمدی، ویژه ارتقای مهارت فنیکاران خودرو.مناسب برای فنیکارانی که بهدنبال افزایش درآمد خود هستند.
سوالات متداول
۱. آیا لرزش پدال ترمز هنگام فعال شدن ABS نشانه خرابی است؟ خیر، این لرزش کاملاً طبیعی است و نشان میدهد که سیستم ABS بهدرستی در حال کار کردن و جلوگیری از قفل شدن چرخها است.
۲. آیا ترمز ABS همیشه مسافت توقف را کوتاهتر میکند؟ در بیش از ۹۵ درصد شرایط (مانند جاده آسفالت، خیس یا یخزده)، بله. اما در موارد نادری مانند جاده شنی یا برف عمیق، ممکن است مسافت توقف کمی بیشتر شود، اما در عوض کنترل کامل بر روی خودرو حفظ میگردد.
۳. وقتی چراغ ABS روشن میشود چه کار باید بکنم؟ با روشن شدن چراغ، سیستم ABS غیرفعال شده ولی ترمز عادی کار میکند. باید با احتیاط رانندگی کنید و در اولین فرصت به یک تعمیرگاه معتبر مراجعه کنید تا با دستگاه دیاگ، علت خطا مشخص و برطرف شود.
۴. آیا میتوانم روی خودروی قدیمی خودم سیستم ABS نصب کنم؟ نصب سیستم ABS بر روی خودرویی که بهصورت فابریک این سیستم را ندارد، بسیار پیچیده، پرهزینه و غیراصولی است. این کار نیازمند تغییرات گسترده در سیستم ترمز، سیمکشی و نصب ECU اختصاصی است و توصیه نمیشود.
مهندس سپهر علیمحمدی با بیش از 19 سال تجربه علمی و عملی در بازار کار خودرو، از مدرسین و متخصصان باسابقه حوزه برق، انژکتور و سیستمهای هوشمند خودرو است. ایشان دارای مدرک مهندسی تکنولوژی مکانیک خودرو، مدارک بینالمللی از شرکت کارمن کره جنوبی و مؤلف کتاب زبان فنی مرجع تخصصی خودرو در ایران بوده و با بیش از 14 سال سابقه تدریس و برگزاری دهها سمینار تخصصی، دانش و تجربه خود را بهصورت کاملا کاربردی در اختیار فعالان این حوزه قرار میدهد.
