سنسور دمای آب موتور چیست؟

آیا تا به حال احساس کرده‌اید مصرف سوخت خودروی شما بی‌دلیل بالا رفته است؟ یا شاید متوجه خروج دود سیاه از اگزوز شده‌اید و یا موتور در هوای سرد به سختی روشن می‌شود؟ شاید باورتان نشود، اما مقصر تمام این مشکلات می‌تواند یک قطعه کوچک و ارزان‌قیمت به نام سنسور دمای آب موتور باشد. خودروهای امروزی برای عملکرد بهینه به ده‌ها حسگر مختلف متکی هستند و سنسور دمای آب، تنها یکی از مهم‌ترین اعضای خانواده بزرگ انواع سنسور خودرو است که در این مقاله به طور تخصصی به آن می‌پردازیم.

در این مقاله از آکادمی کارنو مهارت، قصد داریم به صورت تخصصی و در عین حال روان، شما را با این سنسور مهم آشنا کنیم. با خواندن این مقاله متوجه خواهید شد که این حسگر دقیقاً چیست، چه وظایفی بر عهده دارد و مهم‌تر از همه، چگونه علائم خرابی آن را تشخیص دهید و از آسیب‌های جدی‌تر به خودرو جلوگیری کنید. پس با ما همراه باشید.

سنسور دمای آب موتور چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟

سنسور دمای آب موتور که در زبان انگلیسی به آن Engine Coolant Temperature Sensor (ECTS یا WTS) گفته می‌شود، در واقع یک مقاومت حرارتی (ترمیستور) از نوع NTC است. اجازه دهید این اصطلاح فنی را ساده کنیم:

• ترمیستور: قطعه‌ای الکترونیکی است که مقاومت الکتریکی آن با تغییر دما تغییر می‌کند.
• نوع NTC: یعنی با افزایش دما، مقاومت الکتریکی آن کاهش می‌یابد و برعکس، با کاهش دما، مقاومت آن افزایش پیدا می‌کند.

این سنسور مانند یک دماسنج هوشمند برای کامپیوتر خودرو (ایسیو) عمل می‌کند. ایسیو با ارسال یک ولتاژ ثابت (معمولاً ۵ ولت) به سنسور و اندازه‌گیری ولتاژ برگشتی، مقاومت لحظه‌ای آن را محاسبه کرده و از این طریق، دمای دقیق مایع خنک‌کننده موتور را متوجه می‌شود. این اطلاعات برای ایسیو حیاتی است؛ زیرا تصمیمات مهمی را بر اساس آن اتخاذ می‌کند.

سنسور دمای آب موتور کجا قرار دارد؟

محل قرارگیری سنسور دمای آب بسته به مدل خودرو متفاوت است، اما به طور کلی در یکی از نقاط زیر می‌توانید آن را پیدا کنید:

• روی محفظه ترموستات: این رایج‌ترین محل نصب است.
• روی سرسیلندر: مستقیماً در مسیر گردش مایع خنک‌کننده.
• در بلوک سیلندر یا روی یکی از لوله‌های آب.

برای پیدا کردن محل دقیق آن در خودروی خود، بهترین راه مراجعه به دفترچه راهنمای تعمیرات همان خودرو است.

چرا سنسور دمای آب تا این حد در عملکرد موتور اهمیت دارد؟

اطلاعات دمای موتور که توسط این سنسور به ایسیو ارسال می‌شود، مانند یک گزارش وضعیت کلیدی است. ایسیو بر اساس سرد یا گرم بودن موتور، پارامترهای زیر را بهینه می‌کند:

۱. تنظیم پاشش سوخت و غلظت مخلوط هوا و سوخت

وقتی موتور سرد است (مثلاً هنگام استارت اول صبح)، برای روشن شدن بهتر و رسیدن سریع‌تر به دمای ایده‌آل، به سوخت غنی‌تری نیاز دارد. ایسیو با دریافت سیگنال دمای پایین از سنسور، دستور افزایش زمان پاشش انژکتورها را صادر می‌کند. به این حالت «ساسات اتوماتیک» می‌گویند. با گرم شدن موتور، سنسور این اطلاعات را به ایسیو مخابره کرده و ایسیو نیز پاشش سوخت را برای رسیدن به نسبت استوکیومتری (حدود ۱۴.۷ به ۱) کاهش می‌دهد تا مصرف سوخت بهینه شود.

۲. کنترل زمان روشن شدن فن‌های خنک‌کننده

یکی از شناخته‌شده‌ترین وظایف این سنسور، کنترل عملکرد فن رادیاتور است. زمانی که دمای مایع خنک‌کننده به یک نقطه مشخص (مثلاً ۹۰ درجه سانتی‌گراد) می‌رسد، سنسور به ایسیو اطلاع می‌دهد و ایسیو نیز دستور روشن شدن فن را در دور کند یا تند صادر می‌کند تا از جوش آوردن موتور جلوگیری شود.

۳. تنظیم آوانس و ریتارد جرقه

دمای موتور بر زمان‌بندی جرقه شمع‌ها نیز تأثیرگذار است. ایسیو با توجه به دمای موتور، زاویه جرقه را برای احتراق کامل‌تر و جلوگیری از پدیده ناک (ضربه) تنظیم می‌کند.

۴. کنترل دور آرام موتور

در حالت سرد، ایسیو برای جلوگیری از خاموش شدن موتور، دور آرام را کمی بالاتر نگه می‌دارد. با گرم شدن موتور و ارسال سیگنال از طرف سنسور دمای آب، دور موتور به حالت استاندارد خود (مثلاً ۸۰۰ دور در دقیقه) بازمی‌گردد.

۵. تأثیر بر عملکرد گیربکس‌های اتوماتیک

در برخی خودروهای با گیربکس اتوماتیک، دمای موتور حتی بر روی زمان‌بندی تعویض دنده‌ها و قفل شدن مبدل گشتاور (Torque Converter) نیز تأثیر دارد تا از وارد آمدن فشار به موتور سرد جلوگیری شود.

مهم‌ترین علائم خرابی سنسور دمای آب موتور کدام‌اند؟

خرابی این سنسور معمولاً به دو شکل اتفاق می‌افتد: یا به طور کامل قطع می‌شود (مدار باز) یا اطلاعات نادرست و غیرواقعی به ایسیو ارسال می‌کند. در هر دو حالت، مالک خودرو با مشکلات زیر روبرو خواهد شد:

• افزایش شدید مصرف سوخت: اگر سنسور به اشتباه دمای موتور را دائماً «سرد» گزارش دهد، ایسیو نیز به طور پیوسته در حالت ساسات باقی مانده و پاشش سوخت را افزایش می‌دهد.
• خروج دود سیاه از اگزوز: این دود نشانه خام‌سوزی بنزین است که مستقیماً به دلیل پاشش سوخت بیش از حد ناشی از اطلاعات غلط سنسور رخ می‌دهد.
• سخت روشن شدن خودرو (به‌ویژه در حالت سرد): اگر سنسور دمای سرد را به درستی اعلام نکند، ایسیو پاشش سوخت را برای استارت افزایش نمی‌دهد و موتور به سختی روشن می‌شود.
• بد کار کردن موتور در حالت گرم: برعکس حالت قبل، اگر سنسور دمای موتور را بیشتر از حد واقعی نشان دهد، ایسیو پاشش سوخت را کم می‌کند و موتور در حالت گرم با لرزش و عملکرد ضعیف کار خواهد کرد.
• بالا و پایین رفتن نامنظم دور موتور در حالت درجا: ایسیو به دلیل دریافت اطلاعات متناقض، در تنظیم دور آرام دچار سردرگمی می‌شود.
• روشن شدن چراغ چک موتور: در اکثر خودروها، خرابی سنسور دمای آب با ثبت کد خطا در حافظه ایسیو و روشن شدن چراغ چک همراه است.
• عملکرد نادرست فن خنک‌کننده: ممکن است فن‌ها یا دائماً کار کنند (حتی با موتور سرد) و یا در دمای بالا اصلاً روشن نشوند که این مورد دوم بسیار خطرناک است و منجر به جوش آوردن خودرو می‌شود.
• نمایش نادرست آمپر آب: در برخی خودروها، اطلاعات آمپر روی داشبورد نیز از همین سنسور تأمین می‌شود و خرابی آن باعث نمایش اشتباه دما می‌گردد.

نکته مهم: گاهی اوقات، ایراد از خود سنسور نیست؛ بلکه مشکل از سیم‌کشی، سوکت اتصال یا حتی پایین بودن سطح مایع خنک‌کننده است. قبل از تعویض سنسور، حتماً این موارد را بررسی کنید. یک اتصال ضعیف یا سولفاته می‌تواند مقاومتی کاذب ایجاد کرده و ایسیو را به اشتباه بیندازد.

چگونه سنسور دمای آب را تست کنیم؟

برای اطمینان از خرابی سنسور، دو روش اصلی وجود دارد:

1. استفاده از دستگاه دیاگ: این بهترین و دقیق‌ترین روش است. با اتصال دیاگ به خودرو، وارد بخش پارامترهای موتور (Live Data) شوید و دمای آب را مشاهده کنید. در حالی که موتور سرد است، این دما باید نزدیک به دمای محیط باشد. سپس خودرو را روشن کنید و ببینید که آیا دما به صورت منطقی و تدریجی بالا می‌رود یا خیر. هرگونه پرش ناگهانی یا عدد غیرمنطقی (مثلاً -۴۰ درجه یا +۱۴۰ درجه) نشانه خرابی سنسور است.
2. استفاده از مولتی‌متر (اهم‌متر): این روش کمی فنی‌تر است. سنسور را از جای خود باز کنید. مولتی‌متر را روی حالت اندازه‌گیری مقاومت (اهم) قرار دهید و پراپ‌ها را به دو پایه سنسور متصل کنید. مقاومت آن را در دمای محیط یادداشت کنید. سپس نوک سنسور را در یک لیوان آب گرم قرار دهید. مقاومت باید به سرعت کاهش یابد. با سرد شدن، مقاومت باید مجدداً افزایش پیدا کند. عدم تغییر یا تغییر نامنظم مقاومت، نشانه خرابی سنسور است.

نادیده گرفتن خرابی سنسور دمای آب چه عواقبی دارد؟

شاید هزینه تعویض این سنسور چندان زیاد نباشد، اما بی‌توجهی به خرابی آن می‌تواند خسارت‌های سنگینی به بار آورد:

• آسیب به کاتالیزور: خام‌سوزی مداوم، کاتالیزور را از بین می‌برد.
• فرسودگی شمع‌ها: دوده ناشی از سوخت غنی، شمع‌ها را خراب می‌کند.
• آسیب به رینگ و پیستون: در صورت عدم عملکرد فن و جوش آوردن موتور، احتمال سوختن واشر سرسیلندر و آسیب‌های جدی به موتور بسیار بالاست.

تشخیص دقیق ایراد سنسورها و تحلیل پارامترهای دیاگ، مرز بین یک تعمیرکار معمولی و یک متخصص حرفه‌ای است. اگر به حوزه برق و انژکتور خودرو علاقه‌مندید و می‌خواهید این مباحث را به صورت کاملاً عملی و تخصصی بیاموزید، دوره‌های آموزشی آکادمی کارنو مهارت بهترین فرصت برای شماست. ما در کارگاه‌های مجهز خود، تمام فوت‌وفن‌های عیب‌یابی خودروهای داخلی، چینی، کیا و هیوندای را به شما آموزش می‌دهیم.

برای کسب اطلاعات بیشتر، با ما تماس بگیرید.

نتیجه‌گیری

سنسور دمای آب موتور یک قطعه کوچک اما فوق‌العاده تأثیرگذار در عملکرد کلی خودرو است. این حسگر با ارائه اطلاعات دقیق دمای موتور به ایسیو، نقشی مستقیم در میزان مصرف سوخت، آلایندگی، قدرت موتور و سلامت سیستم خنک‌کننده دارد. شناخت علائم خرابی آن مانند افزایش مصرف سوخت، دود سیاه، بد روشن شدن و عملکرد نامنظم فن، به شما کمک می‌کند تا به سرعت مشکل را شناسایی کرده و از هزینه‌های گزاف تعمیرات در آینده جلوگیری کنید. همیشه به یاد داشته باشید که عیب‌یابی اصولی، کلید موفقیت در تعمیرات خودرو است.

سوالات متداول

۱. آیا خرابی سنسور دمای آب می‌تواند باعث روشن نشدن کامل خودرو شود؟ بله. اگر سنسور دمای بسیار بالایی (مثلاً ۱۳۰ درجه) را به اشتباه به ایسیو گزارش دهد، ایسیو ممکن است برای محافظت از موتور، پاشش سوخت را به طور کامل قطع کرده و اجازه روشن شدن ندهد.

۲. تفاوت سنسور دمای آب تک‌فیش، دوفیش و سه‌فیش چیست؟

• تک‌فیش (تک‌سیم): معمولاً فقط برای ارسال سیگنال به آمپر آب روی داشبورد استفاده می‌شود.
• دوفیش (دوسیم): رایج‌ترین نوع است که یک سیم برای سیگنال به ایسیو و سیم دیگر اتصال بدنه (منفی) است.
• سه‌فیش (سه‌سیم): در این مدل، یک پایه منفی مشترک، یک پایه برای ارسال سیگنال به ایسیو و یک پایه برای ارسال سیگنال به آمپر داشبورد وجود دارد.

۳. آیا می‌توانم خودم سنسور دمای آب را تعویض کنم؟ بله، البته اگر ابزار لازم و دانش فنی کافی دارید. فقط به خاطر داشته باشید که هنگام باز کردن سنسور، مقداری از مایع خنک‌کننده خارج می‌شود. حتماً این کار را روی موتور سرد انجام دهید تا از سوختگی جلوگیری کنید و پس از تعویض، سطح مایع خنک‌کننده و هواگیری سیستم را بررسی کنید.

۴. هزینه تعویض سنسور دمای آب چقدر است؟ قیمت خود قطعه معمولاً پایین و مقرون‌به‌صرفه است. اما هزینه نهایی بستگی به مدل خودرو و دستمزد تعمیرکار دارد. با این حال، در مقایسه با خساراتی که خرابی آن به بار می‌آورد، هزینه تعویض آن ناچیز است.