سنسور EGR چیست و چه تأثیری بر عملکرد خودرو دارد؟

روشن شدن چراغ چک موتور، اولین زنگ خطر برای هر راننده یا تعمیرکاری است. این اتفاق می‌تواند دلایل بی‌شماری داشته باشد؛ اما یکی از متهمان ردیف‌اول که اغلب نادیده گرفته می‌شود، قطعه‌ای کوچک اما حیاتی به نام سنسور EGR است. خرابی این سنسور نه‌تنها باعث رد شدن خودرو در تست‌های آلایندگی می‌شود، بلکه می‌تواند به کاهش شتاب، افزایش مصرف سوخت و حتی آسیب به موتور منجر شود.

در این مقاله جامع، قصد داریم به‌صورت کاملاً تخصصی و در عین حال روان، به دنیای سیستم EGR شیرجه بزنیم. از وظیفه و محل قرارگیری سنسور EGR گرفته تا بررسی علائم خرابی سنسور EGR، آموزش تست با دیاگ و روش‌های تمیز کردن آن را با هم مرور خواهیم کرد. اگر به دنبال درک عمیق عملکرد این قطعه و رفع کدهای خطای مرتبط با آن هستید، این مقاله راهنمای شما خواهد بود.

سیستم EGR چیست؟

قبل از اینکه مستقیماً به سراغ سنسور برویم، باید با کل سیستم بازچرخانی گاز اگزوز یا Exhaust Gas Recirculation (EGR) آشنا شویم. وظیفه اصلی این سیستم، کاهش آلاینده‌های خطرناک اکسید نیتروژن (NOx) است.

زمانی که دمای احتراق در داخل سیلندرها بسیار بالا می‌رود (معمولاً بالای ۱۳۷۰ درجه سانتی‌گراد)، نیتروژن و اکسیژن موجود در هوا با هم ترکیب شده و گاز سمی NOx را تولید می‌کنند. سیستم EGR برای مقابله با این موضوع، مقدار کنترل‌شده‌ای از گازهای خروجی اگزوز را که گازی خنثی و فاقد اکسیژن است، دوباره به منیفولد ورودی هوا بازمی‌گرداند. این کار دمای احتراق را پایین آورده و در نتیجه، تولید NOx را تا حد چشمگیری کاهش می‌دهد.

این سیستم از چند جزء اصلی تشکیل شده است:

• سوپاپ EGR: یک شیر مکانیکی یا الکترونیکی که با نام شیربرقی EGR نیز شناخته می‌شود و مسیر ورود گاز اگزوز به ورودی را باز و بسته می‌کند.
• لوله های انتقال گاز: گاز اگزوز را از منیفولد دود به سوپاپ EGR منتقل می‌کنند.
• سنسور EGR: مغز متفکر و گزارش‌دهنده این سیستم که در ادامه به تفصیل درباره آن صحبت خواهیم کرد.

سنسور EGR چیست و دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟

حالا به بخش اصلی داستان می‌رسیم. سنسور EGR که با نام‌های دیگری مانند سنسور موقعیت EGR یا EGR Position Sensor نیز شناخته می‌شود، وظیفه دارد تا موقعیت یا میزان جریان گاز عبوری از سوپاپ EGR را به واحد ECU گزارش دهد.

به زبان ساده‌تر، ایسیو به سوپاپ EGR دستور می‌دهد که باز شود؛ اما از کجا باید بفهمد که آیا سوپاپ واقعاً باز شده و چه مقدار گاز اگزوز در حال ورود به موتور است؟ اینجاست که سنسور بازخورد EGR وارد عمل می‌شود. این قطعه به ایسیو اطلاع می‌دهد که دستوراتش به‌درستی اجرا شده‌اند یا خیر.

انواع مختلفی از این سنسور وجود دارد، اما دو نوع رایج‌تر عبارت‌اند از:

1. سنسور موقعیت سوپاپ EGR: این مدل مستقیماً به پینتل (میله مرکزی) سوپاپ متصل است و با حرکت آن، یک سیگنال ولتاژ متغیر به ECU ارسال می‌کند. این سیگنال به ای سی یو می‌گوید که سوپاپ دقیقاً در چه موقعیتی قرار دارد (کاملاً بسته، نیمه‌باز یا کاملاً باز).
2. سنسور فشار یا دبی گاز EGR: این نوع که به آن EGR Flow Sensor نیز می‌گویند، تغییرات فشار در لوله EGR را اندازه‌گیری کرده و بر اساس آن، حجم گاز ورودی را تخمین می‌زند و به ECU گزارش می‌دهد.

بنابراین، وظیفه سنسور EGR تضمین عملکرد دقیق سیستم کاهش آلایندگی و بهینه نگه داشتن احتراق موتور است.

علائم خرابی سنسور EGR چیست؟

خرابی سنسور کنترل EGR می‌تواند موتور را با چالش‌های جدی مواجه کند. اگر هر یک از علائم زیر را در خودرو مشاهده کردید، این قطعه باید یکی از اولین مظنون‌های شما باشد.

1. روشن شدن چراغ چک موتور: این شایع‌ترین علامت است. ایسیو با دریافت سیگنال‌های نادرست یا خارج از محدوده از سنسور، کدهای خطایی مانند P0405 (ولتاژ پایین در مدار سنسور A) یا P0406 (ولتاژ بالا در مدار سنسور A) را ثبت می‌کند.
2. کارکرد نامنظم و خشن موتور: اگر سوپاپ EGR در حالت دور آرام به اشتباه باز بماند، مخلوط هوا و سوخت رقیق شده و موتور دچار لرزش و کارکرد نامنظم می‌شود.
3. کاهش شتاب و قدرت موتور: عملکرد نادرست سیستم EGR می‌تواند نسبت هوا به سوخت را به هم ریخته و باعث افت توان محسوس در هنگام شتاب‌گیری شود.
4. افزایش مصرف سوخت: زمانی که احتراق بهینه نباشد، موتور برای تولید همان قدرت قبلی به سوخت بیشتری نیاز پیدا می‌کند که نتیجه آن، مراجعه زودتر به پمپ بنزین است.
5. شنیده شدن صدای ناک از موتور: اگر سوپاپ EGR در زمان نیاز باز نشود، دمای احتراق بالا رفته و پدیده احتراق پیش‌رس یا ناک رخ می‌دهد که در درازمدت برای موتور بسیار مضر است.
6. بوی سوخت خام از اگزوز: احتراق ناقص ناشی از عملکرد غلط EGR می‌تواند باعث خروج هیدروکربن‌های نسوخته از اگزوز و استشمام بوی بنزین شود.
7. رد شدن در تست آلایندگی: بدیهی است که با خرابی یکی از مهم‌ترین قطعات سیستم EGR، میزان آلاینده NOx به شدت افزایش یافته و خودرو نمی‌تواند استانداردهای معاینه فنی را پاس کند.

نکته مهم: بسیاری از این علائم با خرابی قطعات دیگر مانند سنسور اکسیژن، کوئل یا شمع‌ها مشترک است. بنابراین، تشخیص دقیق نیازمند بررسی با دستگاه دیاگ و تحلیل پارامترهاست.

سنسور EGR کجاست؟

محل قرارگیری سنسور EGR بسته به مدل خودرو و طراحی موتور متفاوت است؛ اما به‌طور کلی باید به دنبال آن در نزدیکی سوپاپ EGR بگردید. معمولاً این مجموعه روی منیفولد ورودی هوا، سرسیلندر یا در مسیر لوله‌ای که منیفولد دود را به منیفولد هوا متصل می‌کند، نصب می‌شود.

برای مثال، در خودرویی مانند MVM X22، این مجموعه معمولاً در قسمتی از موتور که دسترسی به آن کمی دشوارتر است قرار گرفته و برای دسترسی به آن شاید نیاز به باز کردن چند قطعه دیگر باشد. بهترین راه برای پیدا کردن محل قرارگیری سنسور EGR، مراجعه به دفترچه راهنمای تعمیراتی همان خودرو است. معمولاً این سنسور یک کانکتور الکتریکی ۳ تا ۵ پین دارد که آن را از سوپاپ‌های وکیومی قدیمی متمایز می‌کند.

چگونه سنسور EGR را تست و عیب‌یابی کنیم؟

پس از مشاهده علائم خرابی، نوبت به تست و تأیید مشکل می‌رسد. برای یک تعمیرکار حرفه‌ای، چند راه برای تست سنسور EGR وجود دارد.

۱. تست سنسور EGR با دیاگ

این بهترین و دقیق‌ترین روش است. دستگاه دیاگ را به خودرو متصل کرده و مراحل زیر را دنبال کنید:

• خواندن کدهای خطا: ابتدا به بخش کدهای خطای موتور (Engine Fault Codes) بروید و به دنبال کدهایی مانند P0401 تا P0408 بگردید. کدهای P0405 و P0406 مستقیماً به مدار سنسور برقی EGR اشاره دارند.
• بررسی پارامترها: به بخش داده‌های زنده بروید و پارامتر مربوط به “EGR Position” یا “EGR Commanded” را پیدا کنید. در دور آرام، این مقدار باید نزدیک به صفر درصد باشد. با فشردن پدال گاز و بالا بردن دور موتور، باید مشاهده کنید که درصد باز بودن سوپاپ EGR افزایش می‌یابد. اگر این عدد ثابت بماند یا تغییرات نامعقولی داشته باشد، به احتمال زیاد سنسور یا سوپاپ مشکل دارد.

۲. تست با مولتی‌متر

اگر به دیاگ دسترسی ندارید، می‌توانید با یک مولتی‌متر نیز وضعیت سنسور جریان گاز اگزوز را بررسی کنید.

• ابتدا سوکت سنسور را جدا کنید.
• با توجه به نقشه سیم‌کشی خودرو، پایه‌های مربوط به ولتاژ مرجع (معمولاً ۵ ولت)، اتصال بدنه و سیگنال خروجی را پیدا کنید.
• ولتاژ ورودی به سنسور را چک کنید. باید حدود ۵ ولت باشد.
• سپس در حالی که سوکت متصل است، پراب مولتی‌متر را به سیم سیگنال وصل کنید. در حالت سوئیچ باز، ولتاژ باید مقدار مشخصی (مثلاً حدود ۱ ولت) داشته باشد. با باز کردن دستی دریچه EGR (در مدل‌های وکیومی) یا با استفاده از دستگاه دیاگ برای فعال کردن آن، باید تغییر ولتاژ خروجی را مشاهده کنید. عدم تغییر ولتاژ نشانه خرابی سنسور است.

آموزش تمیز کردن سنسور EGR

یکی از شایع‌ترین دلایل خرابی سنسور دبی گاز EGR و کل مجموعه EGR، تجمع دوده و کربن ناشی از گازهای اگزوز است. این دوده می‌تواند جلوی حرکت صحیح سوپاپ را گرفته و عملکرد سنسور را مختل کند. در بسیاری از موارد، تمیز کردن به‌جای تعویض، مشکل را حل می‌کند.

1. ایمنی: ابتدا اجازه دهید موتور کاملاً خنک شود و سپس کابل منفی باتری را جدا کنید.
2. دسترسی: سنسور و سوپاپ EGR را پیدا کرده و قطعاتی که مانع دسترسی هستند را باز کنید.
3. جداسازی: سوکت الکتریکی سنسور و سپس پیچ‌های نگهدارنده مجموعه EGR را باز کرده و آن را از روی موتور جدا کنید.
4. تمیزکاری: با استفاده از اسپری تمیزکننده کاربراتور یا اسپری مخصوص EGR، تمام مجاری و قطعات متحرک را به‌خوبی تمیز کنید. از یک برس سیمی نرم یا مسواک برای پاک کردن جرم‌های سخت استفاده کنید.
5. خشک کردن: پس از تمیزکاری، اجازه دهید قطعه کاملاً خشک شود.
6. نصب: واشر یا گسکت جدیدی را جایگزین کرده و مجموعه را دوباره روی موتور نصب کنید. پیچ‌ها را با گشتاور مناسب سفت کرده و سوکت را وصل کنید.
7. راه‌اندازی مجدد: کابل باتری را وصل کرده و خودرو را روشن کنید. ممکن است لازم باشد کدهای خطای قبلی را با دستگاه دیاگ پاک کنید.

هشدار: اگر پس از تمیز کردن، مشکل همچنان پابرجا بود، به احتمال زیاد عملگر و سنسور EGR دچار مشکل داخلی شده و نیاز به تعویض دارد.

هزینه تعویض سنسور EGR چقدر است؟

هزینه تعویض سنسور EGR به عوامل مختلفی بستگی دارد:

• مدل خودرو: قیمت قطعه برای خودروهای مختلف (مثلاً داخلی، چینی، کیا یا هیوندای) بسیار متفاوت است.
• برند قطعه: قطعات اصلی (OEM) معمولاً گران‌تر از نمونه‌های افترمارکت هستند.
• اجرت تعمیرکار: پیچیدگی دسترسی به قطعه در خودروهای مختلف، هزینه دستمزد را تغییر می‌دهد.

به‌طور کلی، این هزینه می‌تواند از چند صد هزار تومان برای خودروهای داخلی تا چند میلیون تومان برای خودروهای وارداتی متغیر باشد.

نتیجه‌گیری

سنسور EGR یکی از اجزای کلیدی در سیستم کنترل آلایندگی و مدیریت عملکرد موتورهای مدرن است. درک صحیح وظیفه سنسور EGR و شناخت علائم خرابی آن به شما کمک می‌کند تا عیوب خودرو را سریع‌تر و دقیق‌تر تشخیص دهید. همان‌طور که دیدیم، مشکلاتی مانند کارکرد نامنظم، افت شتاب و روشن شدن چراغ چک می‌توانند مستقیماً به این قطعه مرتبط باشند.

سیستم‌های انژکتوری و برقی خودروهای جدید، به‌ویژه خودروهای چینی، روزبه‌روز پیچیده‌تر می‌شوند. تشخیص و رفع عیب قطعاتی مانند سنسور EGR نیازمند دانش فنی عمیق و به‌روز است. اگر می‌خواهید به یک متخصص تمام‌عیار در زمینه برق و انژکتور این خودروها تبدیل شوید، دوره آموزش برق و انژکتور خودروهای چینی در آکادمی کارنو مهارت، بهترین فرصت برای شماست.

دوره برق و انژکتور و آپشنال خودروهای چینی

20.000.000 تومان – 50.000.000 تومانPrice range: 20.000.000 تومان through 50.000.000 تومان

با بیش از 80 ساعت آموزش عملی و تخصصی، این دوره شما را برای عیب‌یابی و تعمیر سیستم‌های برق و انژکتور خودروهای چینی آماده می‌کند. مناسب برای فنی‌کارانی که به‌دنبال ورود حرفه‌ای به بازار خودروهای وارداتی هستند.

سوالات متداول

در این بخش به چند سوال پرتکرار که ممکن است در ذهن شما شکل گرفته باشد، پاسخ می‌دهیم.

۱. تفاوت سنسور EGR با سوپاپ EGR چیست؟ سوپاپ EGR یک عملگر (Actuator) است که مسیر گاز اگزوز را باز و بسته می‌کند. اما سنسور EGR یک قطعه نظارتی است که به ECU گزارش می‌دهد سوپاپ در چه وضعیتی قرار دارد و چه مقدار گاز در حال عبور است. در برخی مدل‌های جدید، این دو قطعه در یک مجموعه واحد ترکیب شده‌اند.

۲. دلیل اصلی خراب شدن سنسور EGR چیست؟ شایع‌ترین دلیل، تجمع بیش از حد کربن و دوده است که باعث گیر کردن قطعات متحرک و اختلال در عملکرد سنسور می‌شود. دلایل دیگر شامل گرمای بیش از حد موتور و مشکلات الکتریکی داخلی سنسور است.

۳. آیا می‌توان بدون سنسور EGR یا با حذف آن رانندگی کرد؟ رانندگی با سنسور خراب یا حذف کامل آن ممکن است؛ اما به‌شدت توصیه نمی‌شود. این کار باعث افزایش چشمگیر آلایندگی، کاهش راندمان موتور، افزایش مصرف سوخت، احتمال آسیب به موتور به دلیل ناک و روشن ماندن دائمی چراغ چک می‌شود.

۴. هر چند وقت یکبار باید سیستم EGR را تمیز کرد؟ این موضوع بستگی به کیفیت سوخت، نوع رانندگی و سلامت کلی موتور دارد. اما به‌طور کلی، بازرسی و تمیز کردن سیستم EGR هر ۶۰ تا ۸۰ هزار کیلومتر می‌تواند به پیشگیری از خرابی‌های پرهزینه کمک کند.